Tiền Đặt Cọc Và Ứng Trước Hợp Đồng – Khi Nào Xuất Hóa Đơn, Ghi Nhận Doanh Thu?

bởi vienketoan | Th11 15, 2026 | Tin Dịch vụ kế toán | 0 bình luận

Nội dung chính bài viết

Doanh nghiệp nhận 50 triệu đồng từ khách hàng trước khi giao hàng hoặc thực hiện dịch vụ. Kế toán phải xuất hóa đơn ngay, ghi nhận doanh thu hay chỉ theo dõi khoản tiền nhận trước? Nếu hợp đồng gọi đây là “tiền đặt cọc” nhưng thực chất là thanh toán đợt đầu, cách xử lý có thay đổi không?

Tiền đặt cọc và ứng trước hợp đồng không phải lúc nào cũng có cùng thời điểm lập hóa đơn và ghi nhận doanh thu. Từ ngày 01/07/2026, khoản đặt cọc đúng nghĩa để bảo đảm thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ được loại khỏi trường hợp phải lập hóa đơn ngay khi thu tiền. Trong khi đó, khoản ứng trước để thanh toán dịch vụ vẫn phải xác định thời điểm lập hóa đơn theo quy định.

Để xử lý đúng, doanh nghiệp cần xem xét bản chất khoản tiền, loại hợp đồng, thời điểm thực hiện nghĩa vụ và chế độ kế toán đang áp dụng. Việc chỉ dựa vào nội dung chuyển khoản hoặc tên gọi trong hợp đồng có thể dẫn đến lập hóa đơn sai thời điểm, ghi nhận doanh thu không đúng kỳ hoặc sử dụng tài khoản kế toán chưa phù hợp.

Phân biệt tiền đặt cọc và tiền ứng trước trước khi quyết định xuất hóa đơn

Phân biệt tiền đặt cọc bảo đảm và tiền ứng trước thanh toán.

Mục đích khoản tiền quyết định hướng xử lý hóa đơn.

Trong thực tế, cả tiền đặt cọc và tiền ứng trước đều có thể được chuyển vào tài khoản doanh nghiệp trước khi giao hàng hoặc hoàn thành dịch vụ.

Tuy nhiên, mục đích pháp lý của hai khoản tiền không giống nhau. Đây là căn cứ đầu tiên để xác định nghĩa vụ hóa đơn và cách theo dõi kế toán.

Tiền đặt cọc là khoản bảo đảm thực hiện nghĩa vụ

Theo Điều 328 Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, đặt cọc là việc một bên giao cho bên kia một khoản tiền hoặc tài sản có giá trị khác trong một thời hạn để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng.

Khi hợp đồng được giao kết, thực hiện, tài sản đặt cọc được hoàn trả hoặc được trừ vào nghĩa vụ thanh toán. Trường hợp một bên từ chối giao kết hoặc thực hiện hợp đồng, việc xử lý khoản đặt cọc căn cứ quy định pháp luật và thỏa thuận giữa các bên.

Nguồn: Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 – Công báo Chính phủ.

Ví dụ, doanh nghiệp nhận 30 triệu đồng để bảo đảm khách hàng thực hiện hợp đồng thuê thiết bị. Hợp đồng quy định rõ mục đích bảo đảm, điều kiện hoàn trả và phương án xử lý nếu một bên vi phạm nghĩa vụ.

Trong trường hợp này, cần xem xét khoản tiền theo bản chất đặt cọc, không tự động ghi nhận thành doanh thu cho thuê tại ngày nhận tiền.

Tiền ứng trước là khoản thanh toán trước giá trị hợp đồng

Tiền ứng trước hoặc trả trước thường là khoản thanh toán một phần hoặc toàn bộ giá trị hàng hóa, dịch vụ trước thời điểm bên bán hoàn thành nghĩa vụ.

Ví dụ, hợp đồng cung cấp dịch vụ trị giá 120 triệu đồng quy định khách hàng thanh toán 40 triệu đồng ngay sau khi ký, số còn lại thanh toán sau nghiệm thu.

Nếu khoản 40 triệu đồng là tiền thanh toán đợt đầu, không có bản chất bảo đảm theo quy định về đặt cọc, doanh nghiệp phải xác định nghĩa vụ hóa đơn theo trường hợp thu tiền trước dịch vụ.

Hợp đồng không xác định rõ đặt cọc hay trả trước thì xử lý thế nào?

Điều 37 Nghị định 21/2021/NĐ-CP quy định trường hợp một bên giao tiền cho bên kia nhưng các bên không xác định rõ là tiền đặt cọc hay tiền trả trước thì khoản tiền đó được coi là tiền trả trước.

Nguồn: Nghị định 21/2021/NĐ-CP – Cổng thông tin Chính phủ.

Đây là điểm doanh nghiệp cần lưu ý khi soạn hợp đồng và lập chứng từ thu tiền.

Nếu điều khoản hợp đồng ghi “thanh toán lần 1” nhưng nội dung chuyển khoản lại ghi “đặt cọc”, kế toán không nên chỉ dựa vào sao kê để áp dụng ngoại lệ về hóa đơn.

Bảng phân biệt tiền đặt cọc và ứng trước

Tiêu chíTiền đặt cọcTiền ứng trước
Mục đíchBảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồngThanh toán trước giá trị hợp đồng
Căn cứ xác địnhThỏa thuận đặt cọc và bản chất nghĩa vụ bảo đảmĐiều khoản thanh toán, giao dịch thực tế
Điều kiện hoàn trảTheo quy định đặt cọc và thỏa thuận hợp phápTheo nghĩa vụ thanh toán và thực hiện hợp đồng
Doanh thu kế toánKhông tự động ghi nhận khi nhận tiềnKhông tự động ghi nhận khi nhận tiền
Thời điểm lập hóa đơnPhụ thuộc loại giao dịch và quy định áp dụngPhụ thuộc loại giao dịch, thời điểm thu tiền hoặc thực hiện nghĩa vụ

Điểm cần nhớ: Không phải cứ ghi chữ “đặt cọc” trong hợp đồng thì doanh nghiệp được áp dụng ngoại lệ không lập hóa đơn khi thu tiền.

Quy định xuất hóa đơn tiền đặt cọc từ ngày 01/07/2026 thay đổi như thế nào?

Theo khoản 2 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP, thời điểm lập hóa đơn đối với cung cấp dịch vụ là khi hoàn thành việc cung cấp dịch vụ, không phân biệt đã thu tiền hay chưa.

Trường hợp bên cung cấp dịch vụ thu tiền trước hoặc trong khi cung cấp dịch vụ thì thời điểm lập hóa đơn là thời điểm thu tiền, không bao gồm khoản đặt cọc theo Bộ luật Dân sự nhằm bảo đảm thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ.

Nghị định 254/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/07/2026.

Nguồn: Nghị định 254/2026/NĐ-CP – Cổng thông tin Chính phủ.

Trước ngày 01/07/2026: Ngoại lệ đặt cọc dịch vụ có phạm vi hẹp hơn

Theo khoản 2 Điều 9 Nghị định 123/2020/NĐ-CP được sửa đổi bởi Nghị định 70/2025/NĐ-CP, ngoại lệ đối với tiền đặt cọc hoặc tạm ứng để bảo đảm thực hiện hợp đồng chỉ áp dụng cho một số nhóm dịch vụ được quy định.

Các nhóm này bao gồm kế toán, kiểm toán, tư vấn tài chính, thuế; thẩm định giá; khảo sát, thiết kế kỹ thuật; tư vấn giám sát và lập dự án đầu tư xây dựng.

Doanh nghiệp có khoản tiền nhận trước trong giai đoạn này cần kiểm tra đúng quy định có hiệu lực tại thời điểm phát sinh, không áp dụng hồi tố nguyên tắc mới.

Từ ngày 01/07/2026: Ngoại lệ áp dụng theo bản chất đặt cọc dịch vụ

Nghị định 254/2026/NĐ-CP không còn giới hạn ngoại lệ theo danh sách nhóm dịch vụ như trước.

Thay vào đó, doanh nghiệp phải xác định khoản tiền có thực sự là đặt cọc theo Bộ luật Dân sự nhằm bảo đảm thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ hay không.

Quy định mới không đồng nghĩa mọi khoản tiền thu trước của doanh nghiệp dịch vụ đều được miễn lập hóa đơn.

Nếu khoản tiền thực chất dùng để thanh toán trước giá trị dịch vụ, doanh nghiệp vẫn phải xác định thời điểm lập hóa đơn theo quy định thu tiền trước.

Bảng so sánh trước và sau ngày 01/07/2026

Tình huốngTrước 01/07/2026Từ 01/07/2026
Đặt cọc bảo đảm hợp đồng dịch vụNgoại lệ theo nhóm dịch vụ được liệt kêNgoại lệ theo bản chất đặt cọc bảo đảm
Ứng trước thanh toán dịch vụTheo nguyên tắc lập hóa đơn khi thu tiềnTheo nguyên tắc lập hóa đơn khi thu tiền
Ứng trước mua hàng hóaTheo thời điểm chuyển giao hàng hóaTheo thời điểm chuyển giao hàng hóa
Giao hàng hoặc bàn giao dịch vụ từng phầnLập hóa đơn theo quy định tương ứngLập hóa đơn cho từng phần được giao, bàn giao

Đối với xây dựng, lắp đặt, bất động sản và những ngành có quy định đặc thù, phải tiếp tục kiểm tra thời điểm lập hóa đơn riêng.

Nhận tiền đặt cọc bảo đảm hợp đồng dịch vụ: Khi nào phải xuất hóa đơn?

Đối với khoản đặt cọc đúng nghĩa theo Bộ luật Dân sự để bảo đảm thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ, từ ngày 01/07/2026 doanh nghiệp không phải lập hóa đơn chỉ vì đã nhận khoản cọc này theo ngoại lệ tại khoản 2 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP.

Tuy nhiên, kế toán phải theo dõi khoản tiền từ khi nhận đến khi hoàn trả, chuyển sang thanh toán hoặc xử lý theo điều kiện hợp đồng.

Ví dụ 1 – Nhận đặt cọc trước khi triển khai dịch vụ tư vấn

Công ty A ký hợp đồng tư vấn quản trị trị giá 100 triệu đồng.

Khách hàng chuyển 20 triệu đồng nhằm bảo đảm việc thực hiện hợp đồng. Thỏa thuận xác định rõ nghĩa vụ được bảo đảm, điều kiện hoàn trả và xử lý khi vi phạm.

Nếu khoản tiền thực sự đáp ứng bản chất đặt cọc theo Bộ luật Dân sự, công ty chưa phải lập hóa đơn ngay khi nhận 20 triệu đồng chỉ vì có giao dịch thu tiền.

Khi công ty hoàn thành dịch vụ, bàn giao phần công việc hoặc phát sinh thời điểm lập hóa đơn theo quy định, kế toán phải xác định nghĩa vụ hóa đơn và cách xử lý khoản cọc phù hợp.

Các giá trị hợp đồng trong bài là số liệu giả định, chưa xét thuế GTGT để đơn giản hóa tình huống. Khi lập hóa đơn thực tế, phải xác định giá đã bao gồm hay chưa bao gồm thuế, đối tượng chịu thuế, thuế suất và phương pháp tính thuế áp dụng.

Tiền đặt cọc được trừ vào thanh toán có làm thay đổi bản chất ban đầu không?

Không tự động.

Điều 328 Bộ luật Dân sự cho phép khoản đặt cọc được hoàn trả hoặc trừ vào nghĩa vụ thanh toán khi hợp đồng được thực hiện.

Vì vậy, chỉ riêng việc khoản cọc được trừ vào tiền phải trả sau này không đủ để kết luận khoản tiền ngay từ đầu là tiền ứng trước.

Kế toán cần xác định thời điểm các bên thực hiện việc khấu trừ, phần nghĩa vụ hợp đồng đã hoàn thành và thời điểm phát sinh nghĩa vụ lập hóa đơn.

Ví dụ, khách hàng đặt cọc 20 triệu đồng để bảo đảm thực hiện hợp đồng dịch vụ, sau đó hai bên nghiệm thu và thống nhất dùng khoản này thanh toán một phần giá trị hợp đồng.

Nếu khoản đặt cọc ban đầu hợp lệ, việc chuyển cọc sang thanh toán không làm thay đổi hồi tố bản chất giao dịch tại ngày nhận tiền.

Tuy nhiên, từ thời điểm các bên thực hiện việc khấu trừ, doanh nghiệp phải kiểm tra nghĩa vụ hóa đơn, công nợ và những nghiệp vụ kế toán tương ứng.

Không được tiếp tục treo khoản tiền là đặt cọc phải hoàn trả khi thực tế nó đã được dùng để thanh toán nghĩa vụ.

Hồ sơ nên chuẩn bị khi nhận và xử lý tiền đặt cọc

Doanh nghiệp nên lưu:

  • Hợp đồng hoặc thỏa thuận đặt cọc.
  • Nội dung xác định nghĩa vụ được bảo đảm.
  • Điều kiện hoàn trả hoặc xử lý đặt cọc.
  • Chứng từ nhận tiền, sao kê ngân hàng.
  • Hồ sơ thực hiện hợp đồng.
  • Biên bản đối chiếu hoặc xác nhận chuyển cọc sang thanh toán.
  • Chứng từ hoàn trả hoặc xử lý khoản cọc khi hợp đồng kết thúc.

Không nên chỉ có phiếu thu ghi “nhận cọc” mà không có tài liệu chứng minh bản chất khoản tiền.

Tiền ứng trước hợp đồng dịch vụ: Có phải xuất hóa đơn khi nhận tiền?

Theo nguyên tắc chung là có, trừ trường hợp thuộc quy định đặc thù.

Theo khoản 2 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP, khi bên cung cấp dịch vụ thu tiền trước hoặc trong quá trình cung cấp dịch vụ, thời điểm lập hóa đơn là thời điểm thu tiền, trừ khoản đặt cọc bảo đảm đáp ứng điều kiện ngoại lệ.

Việc lập hóa đơn có thể phát sinh trước khi toàn bộ dịch vụ hoàn thành.

Ví dụ 2 – Khách thanh toán trước 40% giá trị hợp đồng dịch vụ

Công ty B ký hợp đồng truyền thông trị giá 150 triệu đồng, chưa bao gồm giả định về thuế GTGT.

Khách hàng thanh toán 60 triệu đồng ngay sau khi ký hợp đồng, số còn lại thanh toán sau khi hoàn thành công việc.

Nếu 60 triệu đồng là khoản thanh toán trước giá trị dịch vụ, không phải đặt cọc bảo đảm theo Bộ luật Dân sự, công ty phải lập hóa đơn khi nhận tiền theo nguyên tắc chung.

Tuy nhiên, lập hóa đơn tại thời điểm nhận 60 triệu đồng không đồng nghĩa phải ghi nhận toàn bộ 60 triệu đồng thành doanh thu kế toán ngay trong kỳ.

Kế toán phải tiếp tục xác định nghĩa vụ thuế GTGT và điều kiện ghi nhận doanh thu theo chế độ áp dụng.

Ứng trước nhiều lần thì có phải lập hóa đơn từng lần không?

Nếu hợp đồng dịch vụ quy định nhiều đợt thanh toán trước hoặc trong quá trình cung cấp, kế toán cần kiểm tra ngày thu tiền và nghĩa vụ hóa đơn của từng đợt.

Không nên chờ đến khi nghiệm thu cuối cùng mới xuất một hóa đơn cho toàn bộ hợp đồng nếu trước đó đã phát sinh nghĩa vụ lập hóa đơn khi thu tiền.

Ngược lại, những khoản đã lập hóa đơn phải được theo dõi để không tính trùng giá trị khi nghiệm thu hoặc quyết toán hợp đồng.

Có thể đổi tên ứng trước thành đặt cọc để chưa xuất hóa đơn không?

Không nên thay đổi tên gọi nhằm trì hoãn nghĩa vụ hóa đơn.

Nếu hợp đồng quy định khoản thanh toán đợt đầu, tiền được phân bổ trực tiếp vào giá trị dịch vụ và không có nghĩa vụ bảo đảm tương ứng, doanh nghiệp phải đánh giá đúng bản chất trả trước.

Điều 37 Nghị định 21/2021/NĐ-CP cũng đặt ra nguyên tắc khi các bên không xác định rõ khoản tiền là đặt cọc hay trả trước.

Dòng diễn giải “đặt cọc” trên chứng từ chuyển khoản không đủ để thay đổi bản chất khoản thanh toán thực tế.

Bán hàng hóa nhận tiền cọc hoặc ứng trước có phải xuất hóa đơn ngay không?

Đối với bán hàng hóa thông thường, nguyên tắc lập hóa đơn khác với cung cấp dịch vụ.

Theo khoản 1 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP, thời điểm lập hóa đơn bán hàng hóa là khi chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hóa cho người mua, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa.

Vì vậy, nhận tiền trước khi giao hàng không mặc nhiên làm phát sinh nghĩa vụ lập hóa đơn ngay tại ngày nhận tiền.

Ví dụ 3 – Khách hàng ứng trước 30% tiền mua thiết bị

Doanh nghiệp ký hợp đồng bán thiết bị trị giá 300 triệu đồng, chưa xét thuế GTGT trong ví dụ.

Khách hàng chuyển trước 90 triệu đồng khi ký hợp đồng. Thiết bị chưa được giao và chưa phát sinh việc chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng.

Nếu đây là giao dịch bán hàng hóa thông thường, không thuộc trường hợp đặc thù, việc nhận 90 triệu đồng chưa phải thời điểm lập hóa đơn theo khoản 1 Điều 9.

Khi hàng hóa được chuyển giao, doanh nghiệp lập hóa đơn theo giá trị giao dịch tương ứng và đối chiếu khoản khách hàng đã thanh toán trước.

Không nên chỉ lập hóa đơn cho phần tiền còn phải thu mà bỏ qua giá trị đã ứng trước.

Giao hàng nhiều lần thì xác định thời điểm hóa đơn thế nào?

Theo khoản 3 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP, khi giao hàng nhiều lần hoặc bàn giao từng hạng mục, công đoạn dịch vụ, mỗi lần giao hàng hoặc bàn giao đều phải lập hóa đơn cho khối lượng, giá trị tương ứng.

Ví dụ, hợp đồng bán 500 sản phẩm được giao thành hai đợt. Doanh nghiệp cần xác định số lượng, giá trị và thời điểm chuyển giao của từng đợt.

Không nên mặc định phải đợi hoàn thành toàn bộ hợp đồng mới lập hóa đơn nếu đã phát sinh những lần giao hàng thuộc diện phải lập hóa đơn.

Hợp đồng xây dựng, bất động sản và thuê tài sản: Những trường hợp cần áp dụng quy định riêng

Không phải mọi khoản tiền nhận trước đều được xử lý theo nguyên tắc thu trước tiền dịch vụ thông thường.

Đối với xây dựng, lắp đặt và kinh doanh bất động sản, Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP có những quy định riêng.

Hợp đồng xây dựng, lắp đặt: Lập hóa đơn theo nghiệm thu và bàn giao

Theo điểm c khoản 4 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP, thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động xây dựng, lắp đặt là khi nghiệm thu, bàn giao công trình, hạng mục công trình hoặc khối lượng xây dựng, lắp đặt hoàn thành.

Quy định áp dụng không phân biệt đã thu tiền hay chưa.

Do đó, đối với hợp đồng xây dựng, lắp đặt thuộc phạm vi quy định này, doanh nghiệp cần căn cứ khối lượng nghiệm thu và bàn giao để xác định thời điểm lập hóa đơn.

Không tự động áp dụng nguyên tắc thu trước tiền của dịch vụ thông thường cho hoạt động xây dựng, lắp đặt thuộc quy định chuyên biệt.

Ví dụ, doanh nghiệp thi công nhận tạm ứng 200 triệu đồng để chuẩn bị vật tư, nhưng chưa có khối lượng công trình được nghiệm thu, bàn giao.

Kế toán phải xác định bản chất khoản tạm ứng và áp dụng đúng quy định về thời điểm hóa đơn của hoạt động xây dựng, lắp đặt, thay vì lập hóa đơn chỉ vì đã nhận tiền hoặc mặc định mọi khoản tạm ứng xây dựng đều là tiền đặt cọc.

Đặc biệt, cần phân biệt hợp đồng thi công xây dựng với hợp đồng tư vấn thiết kế, tư vấn giám sát hoặc các hợp đồng dịch vụ khác.

Kinh doanh bất động sản: Phân biệt trước và sau khi chuyển giao

Theo điểm d khoản 4 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP, hoạt động kinh doanh bất động sản, xây dựng cơ sở hạ tầng, xây dựng nhà để bán hoặc chuyển nhượng được phân biệt thành hai trường hợp.

Trường hợp 1 – Chưa chuyển giao quyền sở hữu, quyền sử dụng

Theo điểm d.1, nếu doanh nghiệp thu tiền theo tiến độ thực hiện dự án hoặc tiến độ thu tiền ghi trong hợp đồng, thời điểm lập hóa đơn là ngày thu tiền hoặc theo thỏa thuận thanh toán trong hợp đồng.

Kế toán cần kiểm tra tiến độ, điều khoản hợp đồng và chứng từ thu tiền để xác định thời điểm tương ứng.

Trường hợp 2 – Đã chuyển giao quyền sở hữu, quyền sử dụng

Theo điểm d.2, thời điểm lập hóa đơn thực hiện theo khoản 1 Điều 9, tức nguyên tắc về chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng.

Vì vậy, không nên áp dụng nguyên tắc chung của hợp đồng bán hàng hóa cho toàn bộ các khoản thu theo tiến độ bất động sản khi chưa chuyển giao.

Nguồn: Nghị định 254/2026/NĐ-CP – Điều 9.

Thu tiền thuê tài sản trước nhiều tháng hoặc nhiều năm

Doanh nghiệp cần phân biệt tiền đặt cọc bảo đảm hợp đồng thuê với tiền thuê trả trước.

Khoản đặt cọc thực sự nhằm bảo đảm nghĩa vụ thuê không tự động là doanh thu cho thuê. Trong khi đó, tiền thuê nhận trước nhiều kỳ phải được xem xét theo quy định về hóa đơn, thuế và doanh thu kế toán.

Nếu doanh nghiệp áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC, khoản tiền thuê đã thu trước cho nhiều kỳ có thể thuộc phạm vi theo dõi tại TK 3387 theo điều kiện quy định.

Không nên mặc định toàn bộ số tiền thuê nhận trước nhiều năm phải ghi nhận thành doanh thu kế toán của năm thu tiền.

Đối với thuế TNDN, cần kiểm tra quy định riêng về doanh thu cho thuê tài sản và cách xác định kỳ tính thuế tương ứng.

Xuất hóa đơn rồi có phải ghi nhận doanh thu ngay không?

Phân biệt thời điểm lập hóa đơn, ghi nhận doanh thu kế toán và doanh thu tính thuế.

Thời điểm xuất hóa đơn không mặc nhiên trùng với thời điểm ghi nhận doanh thu.

Không phải trong mọi trường hợp.

Pháp luật hóa đơn, thuế GTGT, thuế TNDN và chế độ kế toán điều chỉnh những nội dung khác nhau.

Do đó, doanh nghiệp cần phân biệt ngày thu tiền, ngày lập hóa đơn, thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế và thời điểm ghi nhận doanh thu kế toán.

Ba thời điểm cần theo dõi riêng

Nội dungCăn cứ xác định
Thời điểm lập hóa đơnQuy định hóa đơn theo loại giao dịch
Thời điểm ghi nhận doanh thu kế toánĐiều kiện ghi nhận doanh thu theo chế độ kế toán
Thời điểm xác định doanh thu tính thuế TNDNLuật Thuế TNDN và văn bản hướng dẫn

Ví dụ, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ nhận tiền trước trong tháng 11/2026 và phải lập hóa đơn theo quy định.

Nếu dịch vụ chưa đủ điều kiện ghi nhận doanh thu kế toán, khoản thu phải được theo dõi theo bản chất nghiệp vụ và chế độ kế toán áp dụng.

Không thể chỉ căn cứ ngày lập hóa đơn để tự động ghi toàn bộ giá trị vào TK 511 – Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ.

Thời điểm ghi nhận doanh thu theo Thông tư 99/2025/TT-BTC

Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp, áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026 đối với doanh nghiệp thuộc phạm vi điều chỉnh.

Theo hướng dẫn về TK 511 – Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, doanh nghiệp ghi nhận doanh thu phù hợp với bản chất giao dịch và điều kiện kế toán.

Ngày lập hóa đơn có thể khác ngày doanh nghiệp đáp ứng điều kiện ghi nhận doanh thu kế toán.

Đặc biệt với dịch vụ cung cấp nhiều kỳ, cần xác định phần nghĩa vụ đã thực hiện và phương pháp ghi nhận doanh thu phù hợp.

Nguồn: Thông tư 99/2025/TT-BTC – Công báo Chính phủ.

Đã lập hóa đơn tiền ứng trước nhưng chưa ghi doanh thu thì xử lý thuế GTGT thế nào?

Đây là trường hợp cần tách riêng nghĩa vụ thuế và nghiệp vụ kế toán.

Theo điểm b khoản 1 Điều 8 Luật Thuế GTGT số 48/2024/QH15, thời điểm xác định thuế GTGT đối với dịch vụ là khi hoàn thành việc cung cấp dịch vụ hoặc thời điểm lập hóa đơn cung cấp dịch vụ, không phân biệt đã thu tiền hay chưa.

Quy định này cũng được thể hiện trong Văn bản hợp nhất số 114/VBHN-VPQH ngày 20/05/2026.

Nguồn:

Khi doanh nghiệp phải lập hóa đơn do đã thu trước tiền dịch vụ, cần xác định nghĩa vụ thuế GTGT theo quy định, dù doanh thu kế toán chưa đủ điều kiện ghi nhận.

Bút toán nhận tiền Nợ TK 112/Có TK 131 chỉ minh họa dòng tiền ứng trước, chưa phản ánh đầy đủ toàn bộ nghiệp vụ hóa đơn, thuế và doanh thu.

Doanh nghiệp phải tiếp tục xác định số thuế GTGT phải nộp, cách ghi nhận khoản đã lập hóa đơn và những bút toán liên quan theo chế độ kế toán, phương pháp tính thuế và tình trạng thực hiện dịch vụ.

Ví dụ, công ty nhận 60 triệu đồng để thanh toán trước cho một dịch vụ chưa hoàn thành.

Nếu 60 triệu đồng là giá chưa có thuế GTGT, khoản thuế phải xác định thêm theo thuế suất thực tế. Nếu 60 triệu đồng là số tiền thanh toán đã bao gồm thuế, doanh nghiệp phải xác định lại giá tính thuế và số thuế tương ứng.

Không được mặc định toàn bộ khoản tiền nhận trước là doanh thu chưa có thuế hoặc toàn bộ là doanh thu kế toán.

Doanh thu tính thuế TNDN có luôn bằng số tiền trên hóa đơn không?

Không thể áp dụng một kết luận chung.

Theo khoản 2 Điều 8 Nghị định 320/2025/NĐ-CP, thời điểm xác định doanh thu tính thuế TNDN đối với bán hàng hóa thông thường là khi chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hóa.

Đối với cung ứng dịch vụ, nguyên tắc là khi hoàn thành việc cung ứng dịch vụ hoặc từng phần công việc, trừ trường hợp có quy định riêng.

Thông tư 20/2026/TT-BTC tiếp tục hướng dẫn cách xác định doanh thu tính thuế đối với những hoạt động đặc thù.

Nguồn:

Đối với dịch vụ nhiều kỳ, cho thuê tài sản, xây dựng và bất động sản, doanh nghiệp cần kiểm tra quy định riêng về doanh thu tính thuế.

Không nên đồng nhất ngày thu tiền, ngày xuất hóa đơn, ngày ghi nhận doanh thu kế toán và thời điểm tính thuế TNDN.

Hạch toán tiền đặt cọc và ứng trước hợp đồng theo chế độ kế toán năm 2026

Việc lựa chọn tài khoản kế toán phải căn cứ bản chất khoản tiền, tình trạng thực hiện hợp đồng và chế độ kế toán doanh nghiệp đang áp dụng.

Đặc biệt, doanh nghiệp sử dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC không nên áp dụng nguyên xi hệ thống tài khoản của Thông tư 133/2016/TT-BTC và ngược lại.

Phân biệt TK 131 và TK 3387 khi hạch toán tiền khách hàng nhận trước.

Cần phân biệt trạng thái cung cấp dịch vụ và kỳ kế toán trước khi lựa chọn tài khoản.

Bên nhận tiền đặt cọc bảo đảm hợp đồng

Đối với doanh nghiệp áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC, khoản nhận có bản chất ký quỹ, ký cược để bảo đảm nghĩa vụ có thể được theo dõi tại TK 344 – Nhận ký quỹ, ký cược, khi phù hợp với nội dung nghiệp vụ.

Ví dụ doanh nghiệp nhận khoản tiền bảo đảm qua ngân hàng:

Nợ TK 112 – Tiền gửi ngân hàng

Có TK 344 – Nhận ký quỹ, ký cược

Khi hoàn trả khoản tiền bảo đảm:

Nợ TK 344 – Nhận ký quỹ, ký cược

Có TK 112 – Tiền gửi ngân hàng

Đây là bút toán tham khảo cho giao dịch có bản chất phù hợp với tài khoản này. Không nên dùng TK 344 chỉ vì chứng từ có chữ “đặt cọc” trong khi thực tế khoản tiền là thanh toán trước.

Bên trả tiền đặt cọc theo dõi vào tài khoản nào?

Bên trả tiền cũng phải xác định đây là khoản bảo đảm hay tiền ứng trước thanh toán.

Đối với khoản có bản chất ký quỹ, ký cược, doanh nghiệp áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC có thể theo dõi tại TK 244 – Ký quỹ, ký cược.

Bút toán minh họa khi chuyển tiền bảo đảm:

Nợ TK 244 – Ký quỹ, ký cược

Có TK 112 – Tiền gửi ngân hàng

Đối với doanh nghiệp áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC, khoản tiền bảo đảm có bản chất phù hợp được theo dõi tại TK 1386 – Cầm cố, thế chấp, ký quỹ, ký cược.

Trường hợp khoản tiền thực chất là ứng trước cho nhà cung cấp, doanh nghiệp cần xem xét theo dõi tại TK 331 – Phải trả cho người bán, chi tiết theo từng đối tượng.

Không được coi toàn bộ tiền chuyển trước cho nhà cung cấp là chi phí phát sinh ngay tại thời điểm chuyển tiền.

Nguồn: Thông tư 133/2016/TT-BTC – Công báo Chính phủ.

Nhận tiền ứng trước cho hàng hóa, dịch vụ: Sử dụng TK 131 khi nào?

Đối với khoản khách hàng thanh toán trước, doanh nghiệp áp dụng Thông tư 99 có thể theo dõi qua TK 131 – Phải thu của khách hàng, chi tiết theo khách hàng và hợp đồng.

Ví dụ nhận tiền chuyển khoản trong trường hợp thông thường:

Nợ TK 112 – Tiền gửi ngân hàng

Có TK 131 – Phải thu của khách hàng

Bút toán trên phản ánh dòng tiền khách hàng ứng trước, nhưng chưa phải toàn bộ bút toán của giao dịch nếu doanh nghiệp đã phải lập hóa đơn và xác định thuế GTGT.

Trường hợp thu trước tiền dịch vụ và đã lập hóa đơn, kế toán cần xác định tiếp nghĩa vụ thuế, khoản chưa đủ điều kiện ghi nhận doanh thu và phương pháp hạch toán phù hợp.

Không nên tự ghi Có TK 511 cho toàn bộ giá trị hóa đơn khi dịch vụ chưa đáp ứng điều kiện ghi nhận doanh thu.

Phân biệt TK 131 và TK 3387 theo tiến độ thực hiện dịch vụ

Không phải mọi khoản tiền nhận trước đều được đưa vào TK 3387 – Doanh thu chờ phân bổ.

Theo Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC, TK 3387 phản ánh các khoản doanh thu chờ phân bổ đáp ứng điều kiện, trong đó có tiền khách hàng đã trả trước cho một hoặc nhiều kỳ kế toán về cho thuê tài sản và một số khoản doanh thu chờ phân bổ khác.

Thông tư loại trừ khoản tiền người mua trả trước khi doanh nghiệp chưa cung cấp sản phẩm, hàng hóa hoặc dịch vụ.

Bộ Tài chính đã hướng dẫn thêm về trường hợp doanh nghiệp đã bắt đầu cung cấp dịch vụ nhưng chưa hoàn thành và đã thu một phần hoặc toàn bộ tiền hợp đồng.

Theo hướng dẫn này:

Trường hợp 1 – Dịch vụ chưa bắt đầu được cung cấp

Tiền khách hàng trả trước không được đưa vào TK 3387 chỉ vì doanh nghiệp đã nhận tiền.

Kế toán xem xét theo dõi khoản ứng trước tại TK 131 hoặc tài khoản phù hợp với bản chất giao dịch.

Trường hợp 2 – Dịch vụ đã bắt đầu nhưng chưa hoàn thành, tiền nhận trước chỉ liên quan đến một kỳ kế toán hiện tại

Theo hướng dẫn của Bộ Tài chính, khoản tiền nhận trước được phản ánh tại TK 131 – Phải thu của khách hàng.

Trường hợp 3 – Dịch vụ đã bắt đầu nhưng chưa hoàn thành, khoản tiền đã thu liên quan đến nhiều kỳ kế toán

Theo hướng dẫn của Bộ Tài chính, khoản tiền nhận trước được phản ánh vào TK 3387 – Doanh thu chờ phân bổ.

Việc phân bổ doanh thu thực hiện theo quy định kế toán và tình trạng cung cấp dịch vụ của từng kỳ.

Nguồn: Bộ Tài chính – Hướng dẫn TK 3387 đối với dịch vụ đã bắt đầu nhưng chưa hoàn thành.

Bảng lựa chọn tài khoản theo bản chất khoản tiền

Tình trạng giao dịchTài khoản cần xem xét theo TT99
Tiền nhận bảo đảm, có bản chất ký quỹ/ký cượcTK 344
Khách hàng ứng trước khi chưa cung cấp hàng hóa, dịch vụTK 131
Dịch vụ đã bắt đầu, tiền thu liên quan một kỳ hiện tạiTK 131
Dịch vụ đã bắt đầu, tiền thu liên quan nhiều kỳTK 3387 theo hướng dẫn
Bên mua ứng trước cho nhà cung cấpTK 331
Bên trả tiền có bản chất ký quỹ/ký cượcTK 244

Bảng hướng dẫn sơ bộ, không thay thế việc xác định đầy đủ bút toán thuế GTGT, doanh thu hoặc các giao dịch đặc thù.

Ví dụ 4 – Dịch vụ thực hiện trong nhiều kỳ kế toán

Công ty C ký hợp đồng cung cấp dịch vụ bảo trì từ tháng 11/2026 đến hết tháng 10/2027.

Khách hàng thanh toán trước 120 triệu đồng, chưa xét thuế GTGT trong ví dụ. Công ty đã bắt đầu cung cấp dịch vụ và khoản thanh toán liên quan đến nhiều kỳ kế toán.

Trong trường hợp đáp ứng điều kiện hướng dẫn của Bộ Tài chính, khoản đã thu được xem xét phản ánh tại TK 3387 và phân bổ doanh thu phù hợp với phần dịch vụ của từng kỳ.

Nếu phải lập hóa đơn khi thu tiền theo quy định, doanh nghiệp vẫn cần xác định nghĩa vụ thuế GTGT tại thời điểm tương ứng.

Không được mặc định vì khoản tiền đã lập hóa đơn nên toàn bộ 120 triệu đồng trở thành doanh thu kế toán của tháng 11/2026.

Hợp đồng hủy, tiền cọc bị giữ hoặc phải hoàn trả: Xử lý hóa đơn và kế toán thế nào?

Một khoản đặt cọc có thể thay đổi trạng thái khi hợp đồng hoàn thành, bị hủy bỏ hoặc một bên vi phạm nghĩa vụ.

Doanh nghiệp phải phân biệt rõ bản chất khoản tiền tại thời điểm xử lý. Không nên áp dụng một phương pháp hóa đơn và hạch toán chung cho mọi tình huống.

Trường hợp hoàn trả khoản đặt cọc

Nếu hợp đồng quy định hoàn trả và điều kiện hoàn trả đã phát sinh, bên nhận đặt cọc ghi giảm nghĩa vụ tương ứng theo chứng từ thực tế.

Bên trả tiền ghi nhận khoản được hoàn lại theo sổ theo dõi.

Đối với khoản đặt cọc bảo đảm hợp đồng dịch vụ chưa phát sinh nghĩa vụ lập hóa đơn tại thời điểm nhận, việc hoàn trả cần được xử lý theo hồ sơ đặt cọc thực tế.

Trường hợp giữ lại tiền cọc do bên kia vi phạm nghĩa vụ

Khi một bên vi phạm nghĩa vụ và khoản đặt cọc được xử lý theo Bộ luật Dân sự, doanh nghiệp phải xác định rõ căn cứ được quyền giữ tiền.

Nếu khoản tiền có bản chất là khoản được hưởng do vi phạm nghĩa vụ, kế toán cần xem xét việc ghi nhận thu nhập khác và nghĩa vụ thuế tương ứng.

Đối với nghiệp vụ có bản chất ký quỹ, ký cược theo Thông tư 99, hướng dẫn TK 344 có trường hợp khoản phạt vi phạm hợp đồng được khấu trừ vào tiền nhận bảo đảm và ghi nhận vào TK 711 – Thu nhập khác.

Tuy nhiên, không nên áp dụng tự động bút toán này cho mọi khoản mang tên đặt cọc.

Cần phân biệt khoản bị giữ do vi phạm nghĩa vụ với khoản thực tế được dùng để thanh toán hàng hóa, dịch vụ.

Phân biệt tiền cọc bị giữ, tiền bồi thường và tiền thanh toán dịch vụ

Bản chất khoản tiềnNội dung cần xác định
Tiền bị giữ do xử lý đặt cọcCăn cứ pháp lý, thỏa thuận và nghiệp vụ thu nhập phát sinh
Khoản bồi thường thiệt hại bằng tiềnHồ sơ xác định thiệt hại, nghĩa vụ bồi thường và quy định thuế áp dụng
Khoản thanh toán hàng hóa, dịch vụThời điểm lập hóa đơn, giá trị giao dịch và doanh thu tương ứng

Đối với khoản bồi thường bằng tiền thuần túy, cần kiểm tra quy định GTGT và chứng từ thu tiền, không tự động coi đây là doanh thu bán hàng chịu thuế GTGT.

Ngược lại, nếu bản chất khoản tiền là thanh toán cho hàng hóa hoặc dịch vụ đã cung cấp, phải áp dụng quy định hóa đơn, thuế và doanh thu của giao dịch đó.

Không thể chỉ căn cứ việc doanh nghiệp được quyền giữ tiền để kết luận tất cả khoản thu đều có cùng cách xuất hóa đơn.

Đã xuất hóa đơn tiền ứng trước nhưng hợp đồng bị hủy thì xử lý thế nào?

Đây là trường hợp có quy định cụ thể cần lưu ý từ ngày 01/07/2026.

Theo điểm c.4 khoản 5 Điều 10 Thông tư 91/2026/TT-BTC, trường hợp người bán đã lập hóa đơn khi thu tiền trước khi cung cấp dịch vụ, hoặc lập hóa đơn thu tiền đối với một số hoạt động bất động sản, xây dựng cơ sở hạ tầng, xây dựng nhà để bán hoặc chuyển nhượng, sau đó phát sinh việc hủy, chấm dứt giao dịch hoặc hủy một phần dịch vụ, người bán thực hiện điều chỉnh hóa đơn điện tử đã lập theo quy định được viện dẫn tại điểm c.1 khoản 5.

Doanh nghiệp cần xác định:

  • Hóa đơn đã lập cho khoản thanh toán nào.
  • Dịch vụ đã thực hiện đến đâu.
  • Giá trị giao dịch bị hủy hoặc giảm.
  • Số tiền phải hoàn trả hoặc được giữ lại hợp pháp.
  • Hồ sơ thỏa thuận chấm dứt, đối chiếu công nợ và chứng từ thực tế.

Nguồn: Thông tư 91/2026/TT-BTC – Cổng thông tin Chính phủ.

Không nên tự xóa hóa đơn đã phát hành hoặc chỉ điều chỉnh bút toán kế toán mà bỏ qua thủ tục hóa đơn điện tử tương ứng.

>> Xem thêm: Dịch vụ rà soát sổ sách kế toán

Năm tình huống doanh nghiệp thường xử lý sai tiền đặt cọc và ứng trước hợp đồng

Các sai sót thường không bắt đầu ở phần mềm hóa đơn mà xuất phát từ việc chưa xác định đúng bản chất khoản tiền khi ký hợp đồng.

Tình huống 1 – Hợp đồng ghi đặt cọc nhưng thực chất là thanh toán đợt đầu

Hợp đồng ghi “đặt cọc 30%” nhưng đồng thời xác định khoản tiền là phần thanh toán đầu tiên và không làm rõ nghĩa vụ được bảo đảm.

Doanh nghiệp cần xem xét nội dung hợp đồng và cách các bên thực hiện giao dịch.

Không nên chỉ dựa vào tên khoản tiền để áp dụng ngoại lệ về thời điểm lập hóa đơn.

Tình huống 2 – Nhận ứng trước dịch vụ nhưng chờ nghiệm thu cuối cùng mới lập hóa đơn

Doanh nghiệp nhận 50% tiền dịch vụ khi ký hợp đồng, nhưng kế toán cho rằng chưa hoàn thành công việc nên chưa phải lập hóa đơn.

Nếu khoản thu trước thuộc nguyên tắc chung tại khoản 2 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP, nghĩa vụ lập hóa đơn phát sinh khi thu tiền.

Việc chưa đủ điều kiện ghi nhận doanh thu kế toán không phải lý do mặc nhiên để trì hoãn hóa đơn.

Tình huống 3 – Nhận tiền ứng trước mua hàng và lập hóa đơn trước khi giao hàng

Doanh nghiệp bán hàng hóa nhận tiền trước rồi lập hóa đơn ngay dù chưa chuyển giao hàng hóa và không thuộc quy định đặc thù.

Cần xác định thời điểm lập hóa đơn theo khoản 1 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP.

Đặc biệt, nếu đã lập hóa đơn trước thời điểm chuyển giao, doanh nghiệp còn phải kiểm tra hệ quả về thuế GTGT theo Điều 8 Luật Thuế GTGT.

Tình huống 4 – Lập hóa đơn tiền dịch vụ rồi ghi nhận toàn bộ doanh thu

Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ nhiều kỳ, đã nhận trước tiền và lập hóa đơn theo quy định.

Tuy nhiên, kế toán ghi nhận toàn bộ giá trị hóa đơn vào doanh thu của kỳ hiện tại mà không xem xét phần nghĩa vụ đã thực hiện.

Doanh nghiệp cần xác định điều kiện ghi nhận doanh thu và tài khoản sử dụng phù hợp, đặc biệt là sự khác nhau giữa TK 131 và TK 3387.

Tình huống 5 – Đã trừ cọc nhưng sổ công nợ không phản ánh

Sau khi hoàn thành hợp đồng, doanh nghiệp lập hóa đơn nhưng không ghi nhận việc khoản đặt cọc được dùng để thanh toán.

Kết quả, sổ công nợ vẫn thể hiện khách hàng còn phải thanh toán toàn bộ giá trị hóa đơn.

Doanh nghiệp cần có căn cứ chuyển cọc, đối chiếu công nợ và ghi nhận bút toán phù hợp để phản ánh đúng số còn phải thu.

Bảng quyết định: Nhận tiền trước thì xuất hóa đơn và ghi doanh thu khi nào?

Bảng dưới đây giúp doanh nghiệp xác định hướng kiểm tra ban đầu đối với giao dịch phát sinh từ ngày 01/07/2026.

Bản chất khoản tiềnThời điểm lập hóa đơnDoanh thu kế toán
Đặt cọc bảo đảm hợp đồng dịch vụ đúng nghĩaChưa lập hóa đơn chỉ vì nhận cọcChưa tự động ghi nhận
Ứng trước thanh toán dịch vụ thông thườngKhi thu tiềnTheo điều kiện ghi nhận
Ứng trước mua hàng hóa thông thườngKhi chuyển giao hàng hóaTheo điều kiện ghi nhận
Dịch vụ đã hoàn thành, chưa thu tiềnKhi hoàn thành dịch vụTheo phần dịch vụ đủ điều kiện
Hàng hóa đã chuyển giao, chưa thu tiềnKhi chuyển giaoTheo giao dịch thực tế
Xây dựng, lắp đặtTheo nghiệm thu, bàn giaoTheo chế độ kế toán áp dụng
Bất động sản chưa chuyển giao, thu theo tiến độTheo điểm d.1 khoản 4 Điều 9Không mặc định bằng tiền đã thu
Bất động sản đã chuyển giaoTheo điểm d.2 khoản 4 Điều 9Theo quy định kế toán liên quan
Tiền thuê tài sản trả trước nhiều kỳTheo quy định hóa đơn tương ứngXem xét phân bổ theo kỳ
Khoản xử lý đặt cọc do vi phạmXác định theo bản chất khoản thuXem xét thu nhập phù hợp

Bảng chỉ định hướng kiểm tra. Giao dịch đặc thù phải áp dụng quy định riêng và hồ sơ thực tế.

Điểm quan trọng không chỉ là doanh nghiệp đã nhận bao nhiêu tiền, mà còn là nhận để làm gì, nghĩa vụ nào đã phát sinh và thời điểm nào pháp luật yêu cầu lập hóa đơn.

Trước khi thu tiền đặt cọc hoặc ứng trước, doanh nghiệp nên kiểm tra gì?

Việc phân loại khoản tiền nên thực hiện từ thời điểm ký hợp đồng, không chờ đến khi quyết toán thuế mới kiểm tra lại.

Kế toán có thể theo dõi theo từng hợp đồng để hạn chế sai thời điểm hóa đơn và chênh lệch công nợ.

Danh mục kiểm tra nội bộ

  • Bản chất khoản tiền: Đặt cọc bảo đảm hay trả trước giá trị hợp đồng?
  • Loại giao dịch: Hàng hóa, dịch vụ, xây dựng, bất động sản hoặc cho thuê tài sản?
  • Điều khoản hợp đồng: Có quy định nghĩa vụ được bảo đảm, hoàn trả và xử lý vi phạm?
  • Ngày nhận tiền: Đã đối chiếu với sao kê và chứng từ thu?
  • Thời điểm lập hóa đơn: Áp dụng điều khoản pháp lý nào?
  • Tình trạng thực hiện: Chưa bắt đầu, đang thực hiện, đã bàn giao từng phần hay hoàn thành?
  • Giá trị thanh toán: Đã bao gồm hay chưa bao gồm thuế GTGT?
  • Nghĩa vụ thuế GTGT: Được xác định ở thời điểm nào?
  • Doanh thu kế toán: Đã đủ điều kiện ghi nhận chưa?
  • Tài khoản sử dụng: TK 131, 3387, 344 hoặc tài khoản khác có đúng bản chất?
  • Doanh thu tính thuế TNDN: Có quy định riêng cho hoạt động cụ thể không?
  • Công nợ: Khoản đặt cọc hoặc ứng trước đã được đối chiếu khi quyết toán hợp đồng chưa?

Danh mục này là công cụ quản lý nội bộ, không phải biểu mẫu bắt buộc.

Mẫu bảng theo dõi khoản nhận trước

Hợp đồngKhoản tiền nhậnTình trạng cần kiểm tra
Dịch vụ AĐặt cọc 20 triệuNghĩa vụ bảo đảm và điều kiện hoàn trả
Dịch vụ BỨng trước 60 triệuHóa đơn khi thu và doanh thu theo kỳ
Bán hàng CỨng trước 90 triệuThời điểm chuyển giao hàng hóa
Thuê tài sản DCọc bảo đảm 30 triệuPhân biệt với tiền thuê trả trước

Toàn bộ số tiền trong bảng là giả định.

Khi áp dụng thực tế, nên bổ sung ngày nhận tiền, số chứng từ, thời điểm lập hóa đơn, tài khoản kế toán và số dư chưa xử lý.

Câu hỏi thường gặp về tiền đặt cọc, ứng trước hợp đồng và hóa đơn năm 2026

1. Nhận tiền đặt cọc có phải xuất hóa đơn GTGT không?

Không phải mọi khoản đặt cọc đều phải lập hóa đơn ngay.

Từ ngày 01/07/2026, khoản đặt cọc đúng nghĩa theo Bộ luật Dân sự nhằm bảo đảm thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ thuộc ngoại lệ tại khoản 2 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP.

Nếu thực chất là tiền ứng trước thanh toán dịch vụ, doanh nghiệp phải xác định thời điểm lập hóa đơn theo trường hợp thu tiền trước.

2. Tiền ứng trước hợp đồng dịch vụ chưa thực hiện có phải xuất hóa đơn không?

Theo nguyên tắc chung, có.

Nếu doanh nghiệp thu trước tiền để thanh toán dịch vụ và không thuộc trường hợp đặt cọc bảo đảm hoặc quy định đặc thù, thời điểm lập hóa đơn là khi thu tiền.

Việc ghi nhận doanh thu kế toán được xem xét riêng theo điều kiện của chế độ kế toán áp dụng.

3. Khách hàng chuyển tiền trước khi giao hàng có phải xuất hóa đơn ngay không?

Đối với bán hàng hóa thông thường, thời điểm lập hóa đơn theo khoản 1 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP là khi chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hóa.

Không mặc định ngày nhận tiền trước là ngày lập hóa đơn.

Giao dịch bất động sản hoặc trường hợp đặc thù phải áp dụng quy định riêng.

4. Hợp đồng ghi “đặt cọc” thì chắc chắn chưa phải xuất hóa đơn?

Không.

Doanh nghiệp phải căn cứ bản chất khoản tiền, mục đích bảo đảm, điều kiện hoàn trả và cách thực hiện hợp đồng.

Nếu khoản tiền thực chất là thanh toán trước giá trị dịch vụ, tên gọi “đặt cọc” không tự động làm thay đổi nghĩa vụ hóa đơn.

5. Tiền đặt cọc dịch vụ từ ngày 01/07/2026 có còn giới hạn theo ngành nghề không?

Ngoại lệ tại khoản 2 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP không còn giới hạn theo danh sách nhóm dịch vụ như trước đó.

Tuy nhiên, khoản tiền phải thực sự là đặt cọc theo Bộ luật Dân sự nhằm bảo đảm thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ.

Không được hiểu mọi khoản thu trước đều thuộc ngoại lệ này.

6. Xuất hóa đơn tiền ứng trước có phải ghi nhận doanh thu cùng ngày không?

Không tự động.

Doanh nghiệp cần kiểm tra nghĩa vụ thuế GTGT, điều kiện ghi nhận doanh thu kế toán và thời điểm xác định doanh thu tính thuế TNDN.

Nếu đã lập hóa đơn nhưng dịch vụ chưa đủ điều kiện ghi nhận doanh thu, kế toán phải xử lý khoản đã thu và nghĩa vụ thuế theo quy định tương ứng.

7. Có thể đưa toàn bộ tiền nhận trước vào TK 3387 không?

Không.

Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, tiền nhận trước khi chưa cung cấp hàng hóa, dịch vụ không được đưa vào TK 3387 chỉ vì đã thu tiền.

Nếu dịch vụ đã bắt đầu nhưng chưa hoàn thành, Bộ Tài chính hướng dẫn phân biệt khoản thu liên quan một kỳ kế toán hiện tại với khoản liên quan nhiều kỳ để xem xét TK 131 hoặc TK 3387.

8. Hợp đồng xây dựng đã nhận tạm ứng nhưng chưa nghiệm thu có phải xuất hóa đơn không?

Đối với hoạt động xây dựng, lắp đặt thuộc điểm c khoản 4 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP, thời điểm lập hóa đơn gắn với nghiệm thu, bàn giao công trình hoặc khối lượng hoàn thành.

Không tự động áp dụng nguyên tắc nhận tiền trước của dịch vụ thông thường.

Cần xác định đúng bản chất hợp đồng, bởi tư vấn thiết kế hoặc dịch vụ liên quan đến xây dựng có thể thuộc quy định khác.

9. Tiền đặt cọc được trừ vào thanh toán thì xuất hóa đơn cho phần nào?

Doanh nghiệp phải xác định giá trị hàng hóa, dịch vụ thuộc giao dịch và những khoản đã được lập hóa đơn trước đó nếu có.

Việc trừ cọc vào thanh toán không tự động làm giảm giá trị hàng hóa, dịch vụ phải lập hóa đơn.

Đồng thời, khoản cọc ban đầu hợp lệ không tự động trở thành tiền ứng trước ngay từ ngày nhận chỉ vì sau này được dùng để thanh toán.

10. Hợp đồng bị hủy sau khi đã xuất hóa đơn tiền ứng trước thì xử lý thế nào?

Theo điểm c.4 khoản 5 Điều 10 Thông tư 91/2026/TT-BTC, những trường hợp thuộc phạm vi quy định phải thực hiện điều chỉnh hóa đơn điện tử đã lập.

Doanh nghiệp cần đối chiếu giá trị giao dịch bị hủy, phần dịch vụ đã thực hiện, khoản tiền hoàn trả và hồ sơ thỏa thuận để xác định nội dung điều chỉnh.

Không tự xóa hóa đơn hoặc chỉ sửa sổ kế toán.

11. Tiền cọc bị giữ do vi phạm hợp đồng có phải doanh thu không?

Không nên tự động coi đây là doanh thu bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ.

Nếu khoản tiền được giữ do xử lý đặt cọc hoặc vi phạm nghĩa vụ, cần xác định bản chất thu nhập và nghĩa vụ thuế tương ứng.

Nếu thực chất là thanh toán cho hàng hóa, dịch vụ, phải áp dụng quy định hóa đơn và doanh thu của giao dịch đó.

12. Doanh nghiệp có cần rà soát tiền đặt cọc và ứng trước từ đầu năm 2026 không?

Nên kiểm tra nếu có khoản nhận trước chưa xác định rõ bản chất hoặc đang chênh lệch giữa hóa đơn, doanh thu và công nợ.

Đặc biệt, những giao dịch trước và sau ngày 01/07/2026 cần được đánh giá theo văn bản có hiệu lực tại thời điểm phát sinh.

Không tự áp dụng quy định mới cho toàn bộ khoản tiền nhận trước đó.

Kiểm soát đúng bản chất khoản tiền để tránh sai hóa đơn và doanh thu

Tiền đặt cọc và ứng trước hợp đồng đều có thể phát sinh trước khi doanh nghiệp giao hàng hoặc hoàn thành dịch vụ. Tuy nhiên, cách xử lý hóa đơn, thuế và kế toán của từng khoản có thể rất khác nhau.

Thay đổi từ ngày 01/07/2026 tại Nghị định 254/2026/NĐ-CP giúp xác định rõ ngoại lệ đối với khoản đặt cọc bảo đảm hợp đồng dịch vụ. Trong khi đó, khoản ứng trước thanh toán dịch vụ, mua hàng hóa, xây dựng hoặc kinh doanh bất động sản vẫn phải áp dụng thời điểm hóa đơn phù hợp với từng trường hợp.

Đặc biệt, lập hóa đơn, xác định nghĩa vụ thuế GTGT, ghi nhận doanh thu kế toán và xác định doanh thu tính thuế TNDN là những công việc có căn cứ riêng.

Doanh nghiệp nên theo dõi khoản nhận trước theo từng hợp đồng, xác định rõ mục đích khoản tiền, thời điểm thực hiện nghĩa vụ và tài khoản kế toán sử dụng.

Nếu đang có tiền đặt cọc, ứng trước tồn đọng nhiều kỳ hoặc số liệu trên hóa đơn không thống nhất với doanh thu và công nợ, doanh nghiệp nên rà soát theo từng giao dịch để xác định nguyên nhân trước khi điều chỉnh.

>> Xem thêm: Dịch vụ quyết toán thuế doanh nghiệp

Liên hệ Viện Kế Toán cùng đồng hành với doanh nghiệp

VIỆN KẾ TOÁN hỗ trợ doanh nghiệp kiểm tra chứng từ, đối chiếu công nợ, rà soát thời điểm lập hóa đơn và đánh giá những vấn đề kế toán – thuế liên quan theo phạm vi hồ sơ thực tế.

Hotline: 0916 636 419

Địa chỉ: SH-03 Đường NB-D1, Khu Eco Xuân Lái Thiêu, Phường Lái Thiêu, TP. Hồ Chí Minh.

Website: https://vienketoan.vn/

Fanpage: Viện Kế Toán Việt Nam

Tư vấn Kế toán 1-1

Chuyên gia đang trực tuyến. Đặt lịch hoặc gọi ngay để xử lý nhanh hồ sơ của bạn.

Nội dung chính bài viết

Nhận Báo Giá