Doanh nghiệp mở thêm nhà xưởng, chi phí trước khi vận hành được ghi nhận thế nào? Những khoản trực tiếp, cần thiết để xây dựng nhà xưởng hoặc đưa máy móc vào trạng thái có khả năng hoạt động theo dự định được xem xét vốn hóa vào giá trị tài sản. Trong khi đó, tiền thuê trả trước, nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ, chi phí đào tạo, tuyển dụng và quản lý phải được phân loại theo bản chất từng khoản.
Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC áp dụng từ năm tài chính bắt đầu từ ngày 01/01/2026, kế toán cần phân biệt chi phí xây dựng cơ bản dở dang, tài sản cố định, hàng tồn kho, chi phí chờ phân bổ và chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ. Viện Kế Toán hướng dẫn cách xác định khoản chi được vốn hóa, bút toán tham khảo, thời điểm bắt đầu khấu hao và những điều kiện thuế cần kiểm tra khi doanh nghiệp mở rộng nhà xưởng.
1. Mở thêm nhà xưởng có phải vốn hóa toàn bộ chi phí trước vận hành không?
Không. Pháp luật kế toán không quy định mọi khoản chi phát sinh trước ngày nhà xưởng hoạt động đều phải được vốn hóa.
Đối với một doanh nghiệp đang kinh doanh và đầu tư thêm nhà xưởng, kế toán cần xác định khoản chi phục vụ việc hình thành tài sản mới hay phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh.
Ba nhóm chi phí cần phân biệt
Nhóm hình thành tài sản: Gồm chi phí xây dựng, mua sắm máy móc cần lắp đặt, chạy thử và các khoản trực tiếp, cần thiết để đưa tài sản vào trạng thái có thể hoạt động theo dự định.
Nhóm phục vụ nhiều kỳ: Có thể gồm tiền thuê nhà xưởng trả trước, bảo hiểm, công cụ dụng cụ và các khoản chi đáp ứng điều kiện theo dõi, phân bổ qua nhiều kỳ kế toán.
Nhóm phục vụ hoạt động kinh doanh: Gồm những khoản không đáp ứng điều kiện vốn hóa hoặc ghi nhận là chi phí chờ phân bổ, được xử lý theo bản chất và thời điểm phát sinh.
Ngoài ba nhóm này, doanh nghiệp còn có thể phát sinh hàng tồn kho, như nguyên vật liệu mua để chuẩn bị sản xuất nhưng chưa sử dụng.
Vì vậy, kế toán không nên chỉ lựa chọn giữa TK 241 và chi phí trong kỳ. Cần xác định đầy đủ các đối tượng tài sản, công nợ và chi phí liên quan.
2. Bảng phân loại chi phí khi doanh nghiệp mở thêm nhà xưởng
| Khoản phát sinh | Hướng xử lý kế toán |
|---|---|
| Ứng trước tiền thi công cho nhà thầu | Theo dõi khoản ứng trước qua TK 331 |
| Khối lượng xây dựng đã hoàn thành, đủ điều kiện ghi nhận | TK 2412 |
| Mua máy móc cần lắp đặt, chạy thử | TK 2411 |
| Chi phí lắp đặt trực tiếp đủ điều kiện | Tập hợp vào giá trị tài sản |
| Chi phí chạy thử không thu được sản phẩm | Xử lý theo hướng dẫn TK 241 |
| Chạy thử có thu được sản phẩm | Tập hợp TK 154 và xử lý theo hướng dẫn riêng |
| Tiền thuê nhà xưởng trả trước nhiều kỳ | TK 242 khi đủ điều kiện |
| Đặt cọc thuê nhà xưởng | Theo dõi khoản ký quỹ, ký cược hoặc khoản phải thu phù hợp |
| Nguyên vật liệu mua về nhưng chưa sử dụng | TK 152 khi đáp ứng điều kiện |
| Công cụ dụng cụ sử dụng nhiều kỳ | TK 153, TK 242 theo tình trạng sử dụng |
| Chi phí đào tạo, tuyển dụng | Xác định chi phí phù hợp; không mặc nhiên vốn hóa |
| Chi phí lãi vay | Vốn hóa khi đáp ứng VAS 16 |
| Máy móc, nhà xưởng đã đủ điều kiện ghi nhận TSCĐ | TK 211 và theo dõi khấu hao |
| Chi phí sửa chữa, bảo dưỡng định kỳ TSCĐ | TK 2413 khi thuộc phạm vi hướng dẫn |
| Chi phí nâng cấp, cải tạo TSCĐ | TK 2414 khi đáp ứng điều kiện |
Bảng áp dụng để tham khảo cho doanh nghiệp sử dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC, không thay thế việc xem xét hồ sơ từng giao dịch.
3. TK 241 gồm những tài khoản nào theo Thông tư 99?
Theo Phụ lục II ban hành kèm Thông tư 99/2025/TT-BTC, TK 241 – Xây dựng cơ bản dở dang có bốn tài khoản cấp 2.
| Tài khoản | Nội dung |
|---|---|
| TK 2411 | Mua sắm tài sản cố định |
| TK 2412 | Xây dựng cơ bản |
| TK 2413 | Sửa chữa, bảo dưỡng định kỳ TSCĐ |
| TK 2414 | Nâng cấp, cải tạo TSCĐ |
Phạm vi sử dụng TK 241
Hướng dẫn TK 241 tại Thông tư 99 quy định tài khoản này dùng tại đơn vị không thành lập ban quản lý dự án để phản ánh các chi phí đầu tư, mua sắm, xây dựng và những công việc đối với tài sản cố định thuộc phạm vi tài khoản.
Trường hợp dự án có tổ chức ban quản lý dự án riêng, doanh nghiệp phải xác định cơ chế kế toán và trách nhiệm ghi nhận phù hợp, không mặc định toàn bộ giao dịch được xử lý giống đơn vị trực tiếp hạch toán dự án.
Phải theo dõi theo từng công trình và tài sản
Nếu dự án mở rộng gồm nhà xưởng, kho nguyên liệu, trạm điện và dây chuyền sản xuất, doanh nghiệp cần xác định đối tượng tài sản hình thành từ từng hạng mục.
Các khoản chi dùng chung phải có căn cứ phân bổ phù hợp khi đáp ứng điều kiện vốn hóa.
Đặc biệt: TK 2413 và TK 2414 có mục đích khác nhau. Sửa chữa, bảo dưỡng định kỳ không tự động làm tăng nguyên giá tài sản; nâng cấp, cải tạo có thể làm tăng nguyên giá khi đáp ứng điều kiện.
Căn cứ: Thông tư 99/2025/TT-BTC – Chế độ kế toán doanh nghiệp.
4. Ứng trước tiền thi công nhà xưởng có được ghi ngay vào TK 241 không?
Đây là nghiệp vụ cần phân biệt rõ giữa dòng tiền thanh toán cho nhà thầu và chi phí đầu tư xây dựng đã đủ điều kiện ghi nhận.
Khi doanh nghiệp ứng trước tiền cho nhà thầu
Giả sử công ty A ký hợp đồng thi công nhà xưởng và chuyển trước 300 triệu đồng cho nhà thầu theo hợp đồng.
Giả định đây chỉ là khoản ứng trước, chưa có khối lượng xây dựng hoàn thành được bàn giao và không phát sinh khoản thuế GTGT đủ điều kiện ghi nhận riêng tại thời điểm này.
Bút toán tham khảo:
| Tài khoản | Số tiền |
|---|---|
| Nợ TK 331 | 300.000.000đ |
| Có TK 112 | 300.000.000đ |
Khoản tiền được theo dõi chi tiết theo nhà thầu và hợp đồng.
Không tự động ghi Nợ TK 241 chỉ vì tiền đã được chuyển ra khỏi tài khoản doanh nghiệp.
Khi nhà thầu bàn giao khối lượng xây dựng
Khi có khối lượng xây dựng đủ điều kiện ghi nhận theo chứng từ, doanh nghiệp thực hiện hạch toán chi phí đầu tư.
Giả sử giá trị khối lượng đã nghiệm thu là 500 triệu đồng, chưa bao gồm thuế GTGT.
Nếu toàn bộ giá trị thuộc chi phí xây dựng đủ điều kiện và thuế GTGT được xử lý riêng theo quy định:
| Tài khoản | Số tiền |
|---|---|
| Nợ TK 2412 | 500.000.000đ |
| Có TK 331 | 500.000.000đ |
Số tiền ứng trước được đối chiếu với khoản phải trả nhà thầu.
Trong thực tế, kế toán phải ghi nhận thêm thuế GTGT đầu vào nếu phát sinh và đủ điều kiện khấu trừ, hoặc xác định cách xử lý khác nếu không đủ điều kiện.
Căn cứ: Thông tư 99/2025/TT-BTC, hướng dẫn TK 241, mục kế toán chi phí đầu tư xây dựng cơ bản.
5. Những khoản nào được vốn hóa vào chi phí xây dựng nhà xưởng?
Theo Thông tư 99, những khoản chi liên quan trực tiếp, cần thiết và không thể tránh được trong quá trình đầu tư xây dựng được xem xét vốn hóa khi đáp ứng các điều kiện tương ứng.
Chi phí xây dựng công trình
Tùy dự án và hồ sơ thực tế, những khoản có thể được xem xét gồm chi phí thi công phần móng, kết cấu nhà xưởng, mái, tường và các hạng mục xây dựng.
Các hệ thống hạ tầng, điện, nước hoặc công trình phụ trợ cần được xác định theo bản chất để quyết định thuộc nguyên giá nhà xưởng hay đối tượng tài sản riêng.
Chi phí tư vấn, thiết kế và quản lý dự án
Chi phí khảo sát, thiết kế, giám sát thi công và quản lý dự án có thể được tập hợp vào chi phí đầu tư khi đáp ứng điều kiện.
Những khoản phát sinh chung cho nhiều hạng mục cần được phân bổ theo tiêu thức phù hợp.
Chi phí vật tư sử dụng cho công trình
Nguyên vật liệu mua về để phục vụ thi công có thể được theo dõi tại TK 152 trước khi sử dụng.
Khi vật tư thực tế được xuất dùng cho công trình và đáp ứng điều kiện, kế toán kết chuyển vào chi phí xây dựng tương ứng.
Ví dụ bút toán xuất vật tư:
- Nợ TK 2412.
- Có TK 152.
Không phải cứ mua vật liệu với mục đích dự kiến dùng cho công trình là toàn bộ số vật liệu đã được sử dụng và đủ điều kiện ghi nhận vào chi phí xây dựng.
Chi phí không đáp ứng điều kiện vốn hóa
Những khoản không liên quan trực tiếp hoặc không cần thiết để hình thành tài sản không được tự động cộng vào nguyên giá.
Tương tự, chi phí sử dụng nguyên vật liệu, nhân công và những nguồn lực vượt mức bình thường phải được đánh giá theo quy định, không mặc nhiên trở thành chi phí đầu tư được vốn hóa.
6. Mua máy móc trước ngày vận hành: Khi nào dùng TK 2411 và TK 211?
Doanh nghiệp mở thêm nhà xưởng thường mua máy móc từ trước khi công trình hoàn thiện.
Tuy nhiên, thời điểm nhận hóa đơn hoặc thanh toán không phải căn cứ duy nhất để ghi tăng TSCĐ.
Máy móc phải lắp đặt hoặc chạy thử
Nếu máy móc cần trải qua lắp đặt, hiệu chỉnh hoặc chạy thử trước khi có khả năng hoạt động theo dự định, doanh nghiệp tập hợp chi phí mua sắm và các khoản liên quan tại TK 2411 theo Thông tư 99.
Ví dụ, một dây chuyền đóng gói phải hoàn tất hệ thống điện điều khiển và chạy thử mới có thể sử dụng.
Trong thời gian chưa đáp ứng điều kiện ghi nhận TSCĐ, các khoản chi đủ điều kiện được theo dõi trong giá trị tài sản đang hình thành.
Máy móc đã sẵn sàng sử dụng
Nếu máy móc mua về đã có thể sử dụng theo mục đích dự định, không cần quá trình lắp đặt hoặc chạy thử, doanh nghiệp xem xét ghi nhận trực tiếp vào tài sản cố định khi đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn.
Không cần đưa qua TK 2411 chỉ vì máy được mua trong giai đoạn xây dựng nhà xưởng.
Khi một dây chuyền gồm nhiều bộ phận
Doanh nghiệp cần xác định các bộ phận có hoạt động độc lập hay tạo thành một hệ thống phải được hoàn thiện đồng bộ.
Việc xác định ảnh hưởng đến đối tượng ghi nhận TSCĐ và thời điểm chuyển chi phí đầu tư sang tài sản cố định.
7. Chi phí chạy thử máy móc được ghi nhận như thế nào?
Thông tư 99 có hướng dẫn riêng cho trường hợp chạy thử không thu được sản phẩm và chạy thử có tạo ra sản phẩm hoặc phế liệu.

Chạy thử có sản phẩm và không có sản phẩm cần được phân biệt trước khi hạch toán.
Trường hợp chạy thử không thu được sản phẩm
Đối với chi phí chạy thử cần thiết để đưa tài sản vào trạng thái có khả năng hoạt động theo dự định, doanh nghiệp thực hiện theo hướng dẫn tại TK 241.
Giả định thuế GTGT đầu vào đủ điều kiện khấu trừ, bút toán có thể bao gồm:
- Nợ TK 241: Chi phí chạy thử đủ điều kiện.
- Nợ TK 133: Thuế GTGT được khấu trừ, nếu có.
- Có TK 111, 112, 331 hoặc tài khoản liên quan.
Cần có hồ sơ kỹ thuật và chứng từ thể hiện công việc chạy thử thực tế.
Trường hợp chạy thử tạo ra sản phẩm
Theo Thông tư 99, khi chạy thử có tạo ra sản phẩm, doanh nghiệp tập hợp chi phí sản xuất thử tại TK 154 – Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang.
Kế toán tiếp tục xác định giá thành, giá trị sản phẩm hoặc phế liệu thu hồi và xử lý các khoản thu liên quan theo hướng dẫn.
Nếu chi phí sản xuất thử cao hơn số thu từ việc bán sản phẩm chạy thử, phần chênh lệch được xử lý tăng chi phí đầu tư theo quy định.
Ngược lại, nếu số thu cao hơn chi phí sản xuất thử, phần chênh lệch được xử lý giảm chi phí đầu tư theo hướng dẫn của Thông tư 99.
Không được hạch toán toàn bộ chi phí chạy thử có sản phẩm trực tiếp vào TK 241 mà bỏ qua bước xác định chi phí sản xuất thử.
Phân biệt chạy thử với sản xuất kinh doanh thực tế
Một dây chuyền đã đủ điều kiện hoạt động và bắt đầu sản xuất thương mại không thể mặc định tiếp tục ở giai đoạn chạy thử chỉ vì sản lượng thấp hoặc chưa đạt kế hoạch doanh thu.
Doanh nghiệp cần căn cứ hồ sơ nghiệm thu, đánh giá kỹ thuật và tình trạng tài sản để xác định thời điểm chuyển giai đoạn.
8. Chi phí lãi vay xây dựng nhà xưởng có được vốn hóa toàn bộ không?
Không. Việc vốn hóa chi phí đi vay phải đáp ứng điều kiện của Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 16 – Chi phí đi vay.
Điều kiện bắt đầu vốn hóa
Doanh nghiệp cần xác định tài sản có thuộc đối tượng đủ điều kiện vốn hóa, khoản vay có liên quan trực tiếp và thời điểm các hoạt động cần thiết để chuẩn bị tài sản đã được triển khai.
Việc bắt đầu vốn hóa còn phải đáp ứng những điều kiện về chi phí đầu tư và chi phí đi vay theo chuẩn mực.
Không phải mọi khoản lãi vay của doanh nghiệp trong thời gian xây dựng đều được cộng vào nguyên giá nhà xưởng.
Tạm ngừng vốn hóa
Theo VAS 16, việc vốn hóa chi phí đi vay được tạm ngừng khi quá trình đầu tư xây dựng hoặc sản xuất tài sản dở dang bị gián đoạn bất thường.
Trường hợp thời gian gián đoạn là cần thiết trong quá trình chuẩn bị tài sản thì cần đánh giá theo ngoại lệ của chuẩn mực.
Vì vậy, không được kết luận cứ công trình ngừng thi công một thời gian là toàn bộ lãi vay phải dừng vốn hóa, cũng không được tự tiếp tục vốn hóa khi dự án bị đình trệ bất thường.
Chấm dứt vốn hóa
Việc vốn hóa chấm dứt khi các hoạt động chủ yếu cần thiết để đưa tài sản vào sử dụng hoặc bán đã hoàn thành.
Khi một dự án có nhiều bộ phận, cần xem xét từng bộ phận có thể sử dụng độc lập hay chỉ hoạt động được sau khi toàn bộ hệ thống hoàn thành.
Chưa có đơn hàng không phải lý do tự động kéo dài thời gian vốn hóa lãi vay.
Nguồn tham khảo: Bộ Tài chính – Giải đáp về vốn hóa chi phí lãi vay theo VAS 16.
9. Lương và chi phí đào tạo nhân sự trước vận hành được ghi nhận ra sao?
Doanh nghiệp thường tuyển nhân sự kỹ thuật, công nhân sản xuất và bộ phận quản lý trước khi nhà xưởng hoạt động.
Tuy nhiên, không thể xử lý tất cả tiền lương và chi phí nhân sự theo cùng một phương pháp.
Nhân sự trực tiếp thực hiện dự án
Đối với tiền lương của nhân sự trực tiếp tham gia những hoạt động đủ điều kiện vốn hóa, doanh nghiệp cần xem xét mối liên hệ với công trình và có căn cứ phân bổ phù hợp.
Ví dụ, nhân sự được giao trực tiếp thực hiện công việc xây dựng theo phương thức tự làm có thể phát sinh chi phí thuộc phạm vi tập hợp cho dự án.
Cần kiểm tra hợp đồng lao động, nhiệm vụ thực tế, bảng chấm công và chứng từ tiền lương.
Nhân sự được tuyển để vận hành sau này
Tiền lương của nhân viên được tuyển trước để chuẩn bị vận hành không mặc nhiên là chi phí hình thành nhà xưởng hoặc máy móc.
Phải xác định người lao động đang làm công việc trực tiếp tạo nên tài sản hay đang được đào tạo, chuẩn bị sản xuất hoặc thực hiện hoạt động quản lý.
Chi phí đào tạo sử dụng máy móc
Chi phí đào tạo công nhân sử dụng máy móc phải được phân biệt với dịch vụ kỹ thuật lắp đặt, hiệu chỉnh và chạy thử thiết bị.
Không mặc định chi phí đào tạo được cộng vào nguyên giá máy.
Nếu khoản chi không đáp ứng điều kiện vốn hóa hoặc ghi nhận là chi phí chờ phân bổ, doanh nghiệp thực hiện ghi nhận vào chi phí phù hợp theo chế độ kế toán.
10. Tiền thuê nhà xưởng trả trước và khoản đặt cọc có hạch toán giống nhau không?
Không. Hai khoản có bản chất khác nhau.
Tiền thuê trả trước nhiều kỳ
Theo Thông tư 99, TK 242 – Chi phí chờ phân bổ dùng để phản ánh các chi phí thực tế đã phát sinh, gồm cả khoản đã trả trước và chưa trả trước, liên quan đến kết quả hoạt động của nhiều kỳ kế toán.
Trong đó có các khoản chi phí thuê cơ sở hạ tầng, nhà xưởng hoặc tài sản phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh nhiều kỳ.
Giả sử doanh nghiệp trả trước 120 triệu đồng tiền thuê nhà xưởng cho 12 tháng, chưa xét thuế GTGT, và khoản thuê đủ điều kiện ghi nhận vào TK 242.
Bút toán minh họa:
| Tài khoản | Số tiền |
|---|---|
| Nợ TK 242 | 120.000.000đ |
| Có TK 112 | 120.000.000đ |
Nếu khoản thuê được phân bổ đều theo thời gian hưởng lợi, chi phí tương ứng mỗi tháng là 10 triệu đồng.
Tuy nhiên, thời điểm bắt đầu phân bổ phải căn cứ thời hạn thuê và thời gian hưởng lợi thực tế. Không tự động chờ đến tháng phát sinh doanh thu đầu tiên.
Tiền đặt cọc thuê nhà xưởng
Nếu khoản tiền chỉ nhằm bảo đảm việc thực hiện hợp đồng thuê và có nghĩa vụ hoàn trả, không được mặc định ghi vào TK 242.
Doanh nghiệp phải xác định khoản ký quỹ, ký cược hoặc khoản phải thu phù hợp theo chế độ kế toán.
Chi phí cải tạo nhà xưởng thuê
Nếu doanh nghiệp thuê xưởng rồi cải tạo, cần xác định quyền đối với công trình, thời hạn thuê và bản chất các khoản chi.
Có trường hợp hình thành tài sản đủ điều kiện ghi nhận riêng; có trường hợp là cải tạo, nâng cấp hoặc chi phí phục vụ nhiều kỳ.
Không áp dụng chung một bút toán cho mọi khoản cải tạo tài sản thuê.
11. Chi phí sửa chữa định kỳ và nâng cấp nhà xưởng khác nhau thế nào?
Đây là phần cần bổ sung vì Thông tư 99 tách riêng TK 2413 và TK 2414.
Sửa chữa, bảo dưỡng định kỳ
Những công việc sửa chữa hoặc bảo dưỡng để duy trì tài sản theo yêu cầu kỹ thuật cần được xem xét theo bản chất và hướng dẫn của TK 2413.
Khi hoàn thành, chi phí có thể được xử lý qua khoản đã trích trước, chi phí chờ phân bổ hoặc chi phí trong kỳ theo điều kiện thực tế.
Không mặc định toàn bộ chi phí sửa chữa làm tăng nguyên giá TSCĐ.
Nâng cấp, cải tạo làm tăng lợi ích kinh tế
Đối với công việc cải tạo, nâng cấp làm tăng năng lực hoặc kéo dài thời gian sử dụng, tăng lợi ích kinh tế của TSCĐ, doanh nghiệp xem xét tập hợp theo TK 2414.
Khi hoàn thành và đáp ứng điều kiện, khoản chi được xử lý tăng nguyên giá tài sản theo hướng dẫn.
Ví dụ phân biệt
Nếu doanh nghiệp sửa chữa hệ thống điện để duy trì khả năng vận hành bình thường, cần xem xét quy định về sửa chữa, bảo dưỡng.
Ngược lại, nếu cải tạo hệ thống điện làm tăng công suất cung cấp để phục vụ dây chuyền mới, cần đánh giá đây có phải hoạt động nâng cấp đủ điều kiện làm tăng nguyên giá hay không.
Không xác định chỉ bằng tên gọi “sửa chữa” hoặc “cải tạo” trên hóa đơn.
12. Nhà xưởng xây trên đất thuê có được ghi nhận TSCĐ và trích khấu hao không?
Nhà xưởng xây trên đất thuê hoặc mượn cần được xem xét đồng thời theo pháp luật về tài sản, hợp đồng sử dụng đất và quy định thuế.
Về kế toán
Doanh nghiệp phải xác định quyền đối với công trình và các điều kiện ghi nhận tài sản cố định.
Không mặc định nhà xưởng phải xây trên đất đứng tên sở hữu của doanh nghiệp mới được ghi nhận tài sản.
Ngược lại, việc doanh nghiệp đã chi tiền xây dựng chưa đủ để khẳng định mọi công trình đều thuộc tài sản cố định do mình sở hữu, kiểm soát.
Về điều kiện khấu hao được trừ khi tính thuế TNDN
Nghị định 320/2025/NĐ-CP có quy định về khấu hao đối với công trình trên đất như nhà xưởng, văn phòng và cửa hàng phục vụ hoạt động kinh doanh.
Đối với đất thuê hoặc mượn, các điều kiện cần xem xét gồm:
- Hợp đồng thuê hoặc mượn đất phù hợp theo quy định.
- Hồ sơ xây dựng, hợp đồng công trình và chứng từ thanh toán liên quan.
- Quyết toán giá trị công trình và những chứng từ mang thông tin doanh nghiệp theo quy định.
- Việc quản lý, theo dõi và hạch toán công trình theo quy định về tài sản cố định.
- Mức trích khấu hao và thời gian sử dụng tài sản phù hợp.
Việc đáp ứng một điều kiện riêng lẻ không đồng nghĩa đã đáp ứng toàn bộ điều kiện về thuế.
Căn cứ: Nghị định 320/2025/NĐ-CP về thuế TNDN.
13. Nhà xưởng chưa có doanh thu có phải tiếp tục treo chi phí tại TK 241?
Không mặc nhiên.
Doanh nghiệp cần phân biệt tài sản chưa đủ điều kiện hoạt động với tài sản đã đủ điều kiện hoạt động nhưng chưa phát sinh đơn hàng.

Cần phân biệt trạng thái sẵn sàng sử dụng với thời điểm phát sinh doanh thu hoặc phê duyệt quyết toán.
Khi công trình chưa hoàn thành
Nếu nhà xưởng hoặc máy móc đang thi công, lắp đặt hoặc chạy thử cần thiết, doanh nghiệp tiếp tục theo dõi chi phí đủ điều kiện tại tài khoản phù hợp.
Khi công trình đã sẵn sàng hoạt động
Theo Thông tư 99, khi dự án hoặc hạng mục đã hoàn thành và tài sản ở trạng thái có khả năng hoạt động theo cách thức doanh nghiệp dự định, kế toán phải xem xét ghi tăng tài sản cố định.
Không được tự động giữ toàn bộ chi phí ở TK 241 chỉ vì nhà xưởng chưa khai trương hoặc chưa có khách hàng.
Công trình chưa được phê duyệt quyết toán
Thông tư 99 hướng dẫn trường hợp dự án đã hoàn thành và đủ điều kiện ghi nhận TSCĐ nhưng quyết toán chưa được duyệt, doanh nghiệp ghi tăng nguyên giá theo giá tạm tính có căn cứ.
Sau đó, khi quyết toán được phê duyệt, doanh nghiệp thực hiện điều chỉnh theo hướng dẫn.
Không tự sử dụng một khoản giá ước lượng thiếu căn cứ hoặc để kéo dài tình trạng chưa ghi nhận tài sản khi đã đáp ứng điều kiện kế toán.
14. Khi nào bắt đầu trích khấu hao nhà xưởng và máy móc?
Việc bắt đầu trích khấu hao không được xác định chỉ dựa trên ngày phát sinh doanh thu.
Theo quy định về quản lý, sử dụng và trích khấu hao TSCĐ, việc trích hoặc thôi trích khấu hao được thực hiện từ ngày tài sản cố định tăng hoặc giảm theo hướng dẫn, gắn với việc hạch toán tăng, giảm tài sản theo chế độ kế toán.
Trường hợp nhà xưởng và máy móc hoàn thành khác thời điểm
Giả sử công trình nhà xưởng đã đủ điều kiện ghi nhận vào tháng 7, nhưng dây chuyền sản xuất đến tháng 9 mới hoàn tất lắp đặt, chạy thử.
Nếu từng tài sản là đối tượng riêng và đáp ứng điều kiện ghi nhận tại các thời điểm khác nhau, doanh nghiệp cần đánh giá thời điểm ghi tăng, khấu hao riêng cho từng tài sản.
Không mặc định chờ đến khi toàn bộ nhà máy cùng vận hành mới ghi nhận tất cả tài sản.
Trường hợp đã đủ điều kiện nhưng chưa có đơn hàng
Việc chưa có doanh thu không tự động làm thay đổi thời điểm ghi tăng TSCĐ.
Tuy nhiên, khấu hao kế toán và khấu hao được trừ khi tính thuế TNDN vẫn phải kiểm tra riêng theo điều kiện pháp luật thuế.
Nguồn: Văn bản hợp nhất 12/VBHN-BTC ngày 23/07/2025 về quản lý và trích khấu hao TSCĐ.
15. Chi phí trước vận hành được trừ thuế TNDN khi nào?
Cần phân biệt thời điểm ghi nhận chi phí kế toán với thời điểm và điều kiện xác định chi phí được trừ khi tính thuế TNDN.
Chi phí được vốn hóa vào tài sản
Nếu khoản chi đủ điều kiện hình thành nguyên giá nhà xưởng hoặc máy móc, không được tự động đưa toàn bộ giá trị vào chi phí được trừ ngay tại thời điểm đầu tư.
Doanh nghiệp ghi nhận tài sản và thực hiện khấu hao theo quy định.
Chi phí khấu hao được trừ khi tính thuế TNDN cần đáp ứng những điều kiện về tài sản, chứng từ, việc quản lý, sử dụng và mức khấu hao tương ứng.
Chi phí được ghi nhận trong kỳ
Đối với khoản chi phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh nhưng không đủ điều kiện vốn hóa, doanh nghiệp cần xác định cách ghi nhận kế toán.
Để được trừ khi tính thuế TNDN, khoản chi còn phải đáp ứng các điều kiện của Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP và các văn bản liên quan.
Đối với khoản chi thuộc phạm vi quy định từ 5 triệu đồng trở lên, doanh nghiệp cần kiểm tra điều kiện chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.
Tiền thuê đất và chi phí hạ tầng trước hoạt động
Nghị định 320/2025/NĐ-CP còn có quy định đối với một số khoản tiền thuê đất và chi phí quản lý, duy trì cơ sở hạ tầng tại khu công nghiệp, cụm công nghiệp và các khu vực thuộc phạm vi được quy định, trong trường hợp địa điểm chưa tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh.
Doanh nghiệp cần kiểm tra chính xác loại đất, chủ thể cho thuê, hợp đồng và điều kiện áp dụng.
Không suy ra rằng mọi khoản tiền thuê đất hoặc nhà xưởng chưa đưa vào sử dụng đều tự động được trừ theo cùng một quy định.
Thuế GTGT của dự án mở rộng
Việc doanh nghiệp có hóa đơn mua máy móc, vật tư hoặc xây dựng công trình không tự động bảo đảm thuế GTGT đầu vào được khấu trừ hoặc hoàn.
Cần xem xét hoạt động chịu thuế, hóa đơn, chứng từ thanh toán và quy định về khấu trừ, hoàn thuế tương ứng.
Đồng thời, thuế GTGT đầu vào đủ điều kiện khấu trừ phải được xử lý riêng, không mặc nhiên cộng vào nguyên giá tài sản.
16. Ví dụ tổng hợp: Công ty mở thêm nhà xưởng và dây chuyền đóng gói
Toàn bộ số tiền dưới đây là giả định minh họa, không phải số liệu của doanh nghiệp thực tế.
Công ty A đang hoạt động sản xuất và quyết định xây thêm một nhà xưởng, đồng thời đầu tư dây chuyền đóng gói mới.
Giả định doanh nghiệp áp dụng Thông tư 99, trực tiếp theo dõi dự án và các khoản đầu tư được liệt kê đã đủ điều kiện ghi nhận theo nhóm tương ứng. Các số liệu chưa bao gồm thuế GTGT.
Các khoản chi phí phát sinh
| Khoản mục | Số tiền giả định |
|---|---|
| Chi phí xây dựng nhà xưởng | 2.400.000.000đ |
| Thiết kế và tư vấn trực tiếp công trình | 120.000.000đ |
| Mua dây chuyền đóng gói | 800.000.000đ |
| Lắp đặt, chạy thử không có sản phẩm thu hồi | 100.000.000đ |
| Đào tạo nhân viên vận hành | 30.000.000đ |
| Marketing tìm khách hàng cho công suất mới | 40.000.000đ |
Nhóm chi phí hình thành nhà xưởng
Giả sử 2,4 tỷ đồng xây dựng và 120 triệu đồng thiết kế, tư vấn đáp ứng đầy đủ điều kiện vốn hóa cho cùng một đối tượng tài sản.
Giá trị đầu tư nhà xưởng trong ví dụ:
2.400.000.000 + 120.000.000 = 2.520.000.000 đồng.
Kế toán tập hợp chi phí theo TK 2412 trước khi đủ điều kiện ghi tăng tài sản cố định.
Nhóm chi phí hình thành dây chuyền
Máy móc trị giá 800 triệu đồng cần lắp đặt và chạy thử để có thể hoạt động theo dự định.
Giả định 100 triệu đồng chi phí lắp đặt, chạy thử đủ điều kiện tính vào nguyên giá và không có sản phẩm hoặc phế liệu thu hồi.
Giá trị đầu tư dây chuyền trong ví dụ:
800.000.000 + 100.000.000 = 900.000.000 đồng.
Khoản này được tập hợp vào TK 2411 theo đối tượng tài sản tương ứng.
Nhóm chi phí hoạt động
Giả sử khoản đào tạo 30 triệu đồng và marketing 40 triệu đồng đều là dịch vụ đã hoàn thành trong kỳ, phục vụ hoạt động kinh doanh, không đáp ứng điều kiện vốn hóa hoặc phân bổ cho các kỳ sau.
Tổng chi phí cần ghi nhận riêng theo khoản mục phù hợp là:
30.000.000 + 40.000.000 = 70.000.000 đồng.
Việc các khoản chi này được trừ khi tính thuế TNDN phải kiểm tra độc lập.
Kết quả phân loại
| Nhóm | Giá trị giả định |
|---|---|
| Chi phí đầu tư nhà xưởng | 2.520.000.000đ |
| Chi phí đầu tư dây chuyền | 900.000.000đ |
| Chi phí hoạt động riêng | 70.000.000đ |
Ví dụ cho thấy không thể cộng toàn bộ 3,49 tỷ đồng vào nguyên giá một tài sản duy nhất.
Doanh nghiệp cần phân loại theo từng tài sản được hình thành và khoản chi có bản chất khác.
17. Hồ sơ cần chuẩn bị khi doanh nghiệp mở thêm nhà xưởng
Việc ghi nhận chi phí cần dựa trên chứng từ thực tế và tình trạng đầu tư.
Hồ sơ dự án và công trình
Cần tập hợp tài liệu phê duyệt đầu tư theo thẩm quyền, hồ sơ thiết kế, dự toán, hợp đồng thi công và những tài liệu pháp lý liên quan theo từng loại công trình.
Các yêu cầu về xây dựng, phòng cháy chữa cháy, môi trường và điều kiện hoạt động phải được xác định theo quy mô, địa điểm, tính chất dự án và quy định chuyên ngành.
Không mặc định tất cả dự án nhà xưởng đều có cùng một bộ giấy phép.
Hồ sơ thanh toán nhà thầu
Gồm hợp đồng, chứng từ ứng trước, tài liệu về khối lượng hoàn thành, nghiệm thu, hóa đơn và chứng từ thanh toán.
Kế toán cần đối chiếu khoản ứng trước với giá trị khối lượng đã ghi nhận và công nợ còn phải trả.
Hồ sơ máy móc và chạy thử
Gồm hợp đồng mua máy, chứng từ bàn giao, hồ sơ lắp đặt, kết quả chạy thử và tài liệu đánh giá tình trạng sẵn sàng hoạt động.
Nếu chạy thử có tạo ra sản phẩm, cần theo dõi chi phí sản xuất thử, số lượng sản phẩm, giá trị thu hồi và phương án xử lý.
Hồ sơ ghi nhận tài sản
Gồm biên bản nghiệm thu, bàn giao, danh mục TSCĐ, hồ sơ xác định nguyên giá và thời điểm đưa tài sản vào trạng thái có khả năng hoạt động theo dự định.
Nếu công trình chưa phê duyệt quyết toán nhưng đã đủ điều kiện ghi nhận, cần có căn cứ xác định nguyên giá tạm tính.
Hồ sơ chi phí và thuế
Cần lưu hóa đơn, chứng từ thanh toán, hợp đồng thuê, hồ sơ phân bổ và những tài liệu phục vụ xác định điều kiện khấu trừ thuế GTGT hoặc chi phí được trừ khi tính thuế TNDN.
18. Những sai sót doanh nghiệp cần tránh
Đưa toàn bộ chi phí phát sinh trước vận hành vào TK 241: Không phải mọi khoản đều tạo nên giá trị tài sản.
Ghi tiền ứng trước cho nhà thầu thành chi phí xây dựng: Tiền chuyển trước và chi phí đã được nghiệm thu, đủ điều kiện ghi nhận là hai nghiệp vụ khác nhau.
Gộp nhà xưởng và máy móc thành một tài sản: Cần xác định từng đối tượng tài sản và thời điểm ghi nhận.
Không phân biệt sửa chữa với nâng cấp: TK 2413 và TK 2414 được sử dụng theo những mục đích khác nhau.
Hạch toán toàn bộ chi phí chạy thử có sản phẩm vào TK 241: Phải thực hiện theo hướng dẫn riêng về TK 154 và xử lý sản phẩm chạy thử.
Vốn hóa mọi khoản lãi vay: Phải đáp ứng điều kiện theo VAS 16 và xác định thời điểm tạm ngừng, chấm dứt vốn hóa.
Chờ có doanh thu mới ghi tăng TSCĐ: Thời điểm ghi nhận phụ thuộc vào điều kiện của tài sản và chế độ kế toán, không chỉ phụ thuộc doanh thu.
Không ghi nhận giá tạm tính khi tài sản đã đủ điều kiện: Cần thực hiện theo hướng dẫn khi công trình chưa được phê duyệt quyết toán.
Xem mọi khoản khấu hao kế toán là chi phí được trừ: Điều kiện thuế TNDN phải được xác định riêng.
19. Câu hỏi thường gặp về chi phí trước khi vận hành nhà xưởng
1. Nhà xưởng chưa hoạt động có được ghi nhận chi phí không?
Có. Tùy bản chất, khoản chi có thể được ghi nhận vào chi phí đầu tư, hàng tồn kho, chi phí chờ phân bổ hoặc chi phí sản xuất kinh doanh. Không mặc định tất cả phải treo chờ đến khi phát sinh doanh thu.
2. Ứng trước tiền xây dựng nhà xưởng hạch toán vào đâu?
Theo Thông tư 99, khoản ứng trước nhà thầu được theo dõi theo hướng dẫn TK 331. Khi có khối lượng xây dựng đủ điều kiện ghi nhận, kế toán phản ánh vào TK 241 và các tài khoản liên quan.
3. Chi phí xây dựng công trình chưa hoàn thành ghi nhận ở đâu?
Đối với doanh nghiệp thuộc phạm vi hướng dẫn TK 241, chi phí đầu tư đủ điều kiện được tập hợp tại TK 2412 và theo dõi chi tiết theo công trình, hạng mục.
4. Máy móc mua về chưa lắp đặt có được ghi tăng TSCĐ không?
Cần xem xét tài sản đã đủ điều kiện ghi nhận hay còn phải lắp đặt, chạy thử. Máy móc phải qua lắp đặt, chạy thử được theo dõi theo hướng dẫn TK 2411.
5. Chi phí chạy thử có sản phẩm được hạch toán thế nào?
Theo Thông tư 99, chi phí sản xuất thử có tạo ra sản phẩm được tập hợp tại TK 154, sau đó xử lý sản phẩm, khoản thu hồi và chênh lệch theo hướng dẫn.
6. Tiền lương nhân viên quản lý dự án được vốn hóa không?
Có thể được xem xét nếu trực tiếp, cần thiết và đủ điều kiện theo quy định. Cần có hồ sơ nhiệm vụ, chứng từ và căn cứ phân bổ phù hợp.
7. Chi phí đào tạo công nhân trước ngày vận hành có phải vốn hóa không?
Không mặc nhiên. Chi phí đào tạo phải được phân biệt với các khoản kỹ thuật lắp đặt, hiệu chỉnh và chạy thử trực tiếp hình thành tài sản.
8. Tiền thuê nhà xưởng trả trước 12 tháng có được phân bổ không?
Có thể được theo dõi tại TK 242 nếu thuộc chi phí thuê đã phát sinh, phục vụ nhiều kỳ và đáp ứng điều kiện theo chế độ kế toán. Thời điểm phân bổ phải căn cứ thời gian hưởng lợi.
9. Nhà xưởng xây trên đất thuê có được trích khấu hao tính thuế TNDN không?
Có thể được xem xét khi đáp ứng điều kiện về đất thuê, hồ sơ xây dựng, quản lý tài sản và mức khấu hao theo Nghị định 320/2025/NĐ-CP.
10. Nhà xưởng đã hoàn thành nhưng chưa có doanh thu có phải ghi tăng TSCĐ không?
Cần đánh giá việc tài sản đã đủ điều kiện ghi nhận hay chưa. Chưa phát sinh doanh thu không phải lý do tự động để tiếp tục treo chi phí đầu tư.
11. Công trình chưa được phê duyệt quyết toán có được ghi tăng TSCĐ không?
Nếu tài sản đã hoàn thành, đủ điều kiện ghi nhận theo Thông tư 99, doanh nghiệp thực hiện theo hướng dẫn về nguyên giá tạm tính và điều chỉnh khi có quyết toán được phê duyệt.
12. Có được vốn hóa toàn bộ lãi vay trong thời gian thi công không?
Không. Việc vốn hóa phụ thuộc vào điều kiện của VAS 16, thời điểm bắt đầu, tạm ngừng và chấm dứt vốn hóa.
13. Chi phí nâng cấp và sửa chữa nhà xưởng có hạch toán giống nhau không?
Không. Theo Thông tư 99, sửa chữa, bảo dưỡng định kỳ và nâng cấp, cải tạo được hướng dẫn tại các tài khoản cấp 2 riêng với cách xử lý khi hoàn thành khác nhau.
14. Chi phí đầu tư nhà xưởng có được trừ ngay khi tính thuế TNDN không?
Không mặc nhiên. Khoản được vốn hóa vào nguyên giá TSCĐ được xử lý thông qua khấu hao theo quy định. Khoản ghi nhận vào chi phí trong kỳ còn phải đáp ứng điều kiện chi phí được trừ theo pháp luật thuế TNDN.
20. Viện Kế Toán hỗ trợ rà soát chi phí đầu tư mở rộng nhà xưởng
Khi doanh nghiệp mở thêm nhà xưởng, việc kế toán không chỉ dừng lại ở việc tập hợp hóa đơn mua vật tư, thiết bị và chi phí xây dựng.
Doanh nghiệp cần xác định khoản nào hình thành nguyên giá tài sản, khoản nào phải theo dõi công nợ, khoản nào phân bổ qua nhiều kỳ và khoản nào được ghi nhận vào chi phí hoạt động.
Viện Kế Toán cung cấp dịch vụ kế toán và rà soát sổ sách theo phạm vi thỏa thuận, hỗ trợ doanh nghiệp kiểm tra các nghiệp vụ phát sinh trong quá trình đầu tư mở rộng.
Tùy hồ sơ thực tế, nội dung hỗ trợ có thể bao gồm:
- Kiểm tra các khoản ứng trước nhà thầu và khối lượng xây dựng đã ghi nhận.
- Rà soát chi phí xây dựng, mua máy móc, lắp đặt và chạy thử.
- Phân biệt chi phí đầu tư với nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ và chi phí hoạt động.
- Kiểm tra điều kiện vốn hóa chi phí đi vay.
- Đối chiếu tiền thuê trả trước và chi phí chờ phân bổ.
- Kiểm tra thời điểm ghi tăng TSCĐ, nguyên giá tạm tính và khấu hao.
- Rà soát điều kiện về thuế GTGT và thuế TNDN.
- Xác định khoản chưa đủ căn cứ hoặc cần xem xét điều chỉnh kế toán.
Các công việc được xác định trên cơ sở chứng từ và tình trạng thực tế của từng dự án. Không sử dụng một phương pháp vốn hóa hoặc phân bổ chung cho tất cả khoản chi trước vận hành.
>> Xem thêm: Dịch vụ rà soát sổ sách kế toán – Kiểm tra dữ liệu, tài sản và chi phí
>> Xem thêm: Dịch vụ kế toán Bình Dương – Kiểm soát dữ liệu sản xuất, kho và giá thành
Doanh nghiệp mở thêm nhà xưởng cần phân loại chi phí ngay từ giai đoạn đầu tư, không chờ đến khi hoàn thành công trình mới rà soát toàn bộ chứng từ.
Việc tách đúng chi phí xây dựng, máy móc, tiền thuê, chi phí vận hành và tài sản hình thành sẽ giúp doanh nghiệp xác định nguyên giá, khấu hao, công nợ và nghĩa vụ thuế phù hợp với thực tế.

Liên hệ Viện Kế Toán cùng đồng hành với doanh nghiệp
VIỆN KẾ TOÁN
Hotline: 0916 636 419
Website: https://vienketoan.vn
Địa chỉ: SH-03 Đường NB-D1, Khu Eco Xuân Lái Thiêu, Phường Lái Thiêu, TP. Hồ Chí Minh.





