Quản trị vận hành kế toán: Khung tư duy và định hướng phát triển trong doanh nghiệp hiện đại

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong bối cảnh môi trường kinh doanh ngày càng biến động, yêu cầu đối với hệ thống kế toán không còn dừng lại ở việc ghi nhận và tuân thủ pháp luật. Doanh nghiệp ngày nay cần một hệ thống kế toán có khả năng vận hành ổn định, kiểm soát rủi ro và cung cấp thông tin có giá trị cho hoạt động quản trị và ra quyết định.

Với vai trò là tổ chức hoạt động trong lĩnh vực kế toán và tài chính, Viện Kế toán Việt Nam nhận thấy rằng một trong những hạn chế phổ biến hiện nay không nằm ở chuẩn mực hay chế độ kế toán, mà nằm ở cách doanh nghiệp tổ chức và vận hành hệ thống kế toán trong thực tiễn.

Từ thực tế đó, việc tiếp cận kế toán dưới góc nhìn quản trị vận hành trở thành một yêu cầu tất yếu, nhằm nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp và sử dụng hiệu quả nguồn lực kế toán.

II. QUẢN TRỊ VẬN HÀNH KẾ TOÁN – KHÁI NIỆM VÀ PHẠM VI

Quản trị vận hành kế toán có thể được hiểu là quá trình thiết kế, tổ chức, kiểm soát và cải tiến hệ thống kế toán nhằm bảo đảm hệ thống này vận hành ổn định, tuân thủ pháp luật và tạo ra thông tin có giá trị cho quản trị doanh nghiệp.

Khác với cách tiếp cận kế toán truyền thống vốn tập trung chủ yếu vào nghiệp vụ và báo cáo tài chính, quản trị vận hành kế toán nhấn mạnh đến các yếu tố sau:

→ Tính liên tục và ổn định của hệ thống kế toán
→ Khả năng kiểm soát rủi ro trong quá trình vận hành
→ Mức độ hỗ trợ của thông tin kế toán đối với quản trị và ra quyết định

Phạm vi của quản trị vận hành kế toán không chỉ giới hạn trong bộ phận kế toán, mà còn liên quan trực tiếp đến cách doanh nghiệp tổ chức quy trình, phân công trách nhiệm và sử dụng thông tin kế toán trong toàn bộ hệ thống quản trị.

III. VAI TRÒ CỦA QUẢN TRỊ VẬN HÀNH KẾ TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP

Một hệ thống kế toán được quản trị tốt về mặt vận hành sẽ tạo nền tảng vững chắc cho hoạt động quản trị doanh nghiệp.

Thứ nhất, bảo đảm tuân thủ và giảm thiểu rủi ro.
Quản trị vận hành kế toán giúp doanh nghiệp hạn chế sai sót, chủ động kiểm soát rủi ro pháp lý và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động tài chính.

Thứ hai, nâng cao hiệu quả kiểm soát nội bộ.
Hệ thống kế toán được tổ chức và vận hành bài bản giúp doanh nghiệp kiểm soát dòng tiền, chi phí và tài sản một cách hệ thống, thay vì phụ thuộc vào cá nhân.

Thứ ba, hỗ trợ hoạt động quản trị và ra quyết định.
Khi thông tin kế toán được thiết kế phù hợp với nhu cầu quản trị, kế toán trở thành một công cụ hỗ trợ điều hành, thay vì chỉ là bộ phận ghi nhận và báo cáo.

IV. NHỮNG VẤN ĐỀ CỐT LÕI TRONG THỰC TIỄN VẬN HÀNH KẾ TOÁN HIỆN NAY

Từ thực tiễn nghiên cứu và tổng hợp kinh nghiệm, có thể nhận diện một số vấn đề phổ biến trong vận hành kế toán hiện nay.

1. Thiên lệch về tuân thủ, thiếu chiều sâu quản trị

→ Hệ thống kế toán chủ yếu được xây dựng để đáp ứng yêu cầu tuân thủ
→ Dữ liệu kế toán chưa được khai thác phục vụ phân tích và điều hành
→ Báo cáo đáp ứng nghĩa vụ pháp lý nhưng thiếu giá trị quản trị

2. Thiếu chuẩn hóa và phụ thuộc cá nhân

→ Quy trình kế toán chưa được chuẩn hóa đầy đủ
→ Vận hành phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm cá nhân
→ Rủi ro gia tăng khi có biến động nhân sự hoặc mở rộng quy mô

3. Thông tin kế toán chưa phục vụ hiệu quả cho việc ra quyết định

→ Báo cáo mang tính tổng hợp, thiếu chiều sâu phân tích
→ Thiếu các chỉ báo cảnh báo sớm về dòng tiền và chi phí
→ Khoảng cách lớn giữa thông tin kế toán và nhu cầu thực tế của nhà quản trị

Các vấn đề trên cho thấy hạn chế mang tính vận hành và hệ thống, không đơn thuần là sai sót nghiệp vụ kế toán.

V. KHUNG QUẢN TRỊ VẬN HÀNH KẾ TOÁN BỀN VỮNG – GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Từ góc nhìn chuyên môn, Viện Kế toán Việt Nam cho rằng một hệ thống kế toán vận hành bền vững cần được xây dựng trên bốn trụ cột nền tảng.

1. Tuân thủ và chuẩn mực

→ Bảo đảm nền tảng pháp lý và tính minh bạch
→ Là điều kiện tiên quyết cho sự phát triển bền vững của hệ thống kế toán

2. Quy trình và kiểm soát nội bộ

→ Chuẩn hóa quy trình và phân công trách nhiệm
→ Giảm phụ thuộc cá nhân và kiểm soát rủi ro vận hành

3. Thông tin và báo cáo quản trị

→ Thiết kế hệ thống báo cáo phù hợp với nhu cầu quản trị
→ Chuyển trọng tâm từ báo cáo nghĩa vụ sang báo cáo điều hành

4. Con người và năng lực nghề nghiệp

→ Kết hợp năng lực nghiệp vụ với tư duy quản trị
→ Bảo đảm đạo đức nghề nghiệp và khả năng thích ứng với thay đổi

Bốn trụ cột này có mối quan hệ chặt chẽ, thiếu hoặc yếu bất kỳ trụ cột nào đều làm suy giảm hiệu quả vận hành của toàn bộ hệ thống kế toán.

VI. ĐỊNH HƯỚNG TRIỂN KHAI CHUỖI CHUYÊN ĐỀ

Trên cơ sở khung tư duy và các vấn đề thực tiễn đã phân tích, Viện Kế toán Việt Nam triển khai chuỗi bài chuyên đề về quản trị vận hành kế toán nhằm góp phần chuẩn hóa nhận thức, nâng cao chất lượng vận hành kế toán và thúc đẩy vai trò của kế toán trong quản trị doanh nghiệp.

Chuỗi chuyên đề được xây dựng theo cấu trúc hệ thống, bao gồm các nội dung trọng tâm sau:

→ Bài 1. Quản trị vận hành kế toán: Khung tư duy và phạm vi áp dụng
→ Bài 2. Tuân thủ và chuẩn mực trong quản trị vận hành kế toán
→ Bài 3. Chuẩn hóa quy trình kế toán và kiểm soát nội bộ
→ Bài 4. Hệ thống thông tin và báo cáo kế toán phục vụ quản trị
→ Bài 5. Rủi ro vận hành và sự phụ thuộc cá nhân trong kế toán
→ Bài 6. Vai trò của kế toán trưởng trong quản trị vận hành
→ Bài 7. Quản trị dòng tiền từ góc nhìn kế toán
→ Bài 8. Kế toán trong bối cảnh doanh nghiệp tăng trưởng và mở rộng
→ Bài 9. Chuyển đổi số và tác động đến vận hành kế toán
→ Bài 10. Định hướng phát triển quản trị vận hành kế toán từ góc nhìn ngành

Chuỗi bài này được định hướng như một chương trình nội dung chuyên môn dài hạn của Viện Kế toán Việt Nam, phục vụ cho hoạt động nghiên cứu, đào tạo và truyền thông học thuật về kế toán và quản trị doanh nghiệp.

VII. KẾT LUẬN

Quản trị vận hành kế toán không phải là một khái niệm mang tính lý thuyết, mà là yêu cầu thực tiễn đối với doanh nghiệp trong bối cảnh hiện nay. Việc tiếp cận kế toán dưới góc nhìn vận hành giúp doanh nghiệp chuyển dịch vai trò của kế toán từ tuân thủ sang tạo giá trị cho quản trị.

Bài viết này được xây dựng như một nền tảng học thuật cho chuỗi chuyên đề tiếp theo của Viện Kế toán Việt Nam, hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng vận hành kế toán và đóng góp vào sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và ngành nghề kế toán.